Alfonso Cuarón estas la meksika reĝisoro de multaj popularaj Hollywood-aj filmoj, ekzemple: Children of Men, Y Tu Mamá También, kaj Harry Potter and the Prisoner of Azkaban.  Antaŭ iom da tempo, mi rimarkis ke la filmprodukta firmao de Cuarón nomiĝas "Esperanto Filmoj."  Mi ekscivolemis, do kontaktis Cuaron kaj lastatempe ni havis bonan konversacion per Skajpo pri Esperanto, espero, kaj la hodiaŭa mondo.  Jen kelkaj pecoj:

Sam Green: Do, kio inspiris vin elekti tiun nomon por via firmao?  Ĉu estas rakonto?

Alfonso Cuarón: Esperanto ĉiam fascinis min.  Mi memoras la unuan fojon kiam mi eksciis pri Esperanto, tra hispana aŭtoro nomita Miguel Unamuno, hispana aŭtoro de la unua parto de la 20a jarcento.  Unu el la roluloj en liaj verkoj estas ekscentra anarkiisto kiu parolas Esperanton. Poste mi ekkomprenis la tutan aferon, la ideon de Zamenhofo, de la universala lingvo kiu kunigos la tutan mondon.

Kiam mi serĉis nomon por ĉi tiu firmao - kaj mi kreis filmojn en la angla kaj la hispana, kaj mi volas krei filmojn en aliaj lingvoj, kaj mi kreis filmojn en diversaj landoj, kaj mi kredas ke homoj naskiĝas kiel homo, kaj nur poste ili ricevas pasportojn.  Do, mi serĉis nomon kiu subtenas tiun sencon de "universala lingvo."  Malgraŭ iuj miaj kritikoj, mia koro daŭre subtenas la ideon de Esperanto.

SG:  Nu, estas amuza, mi iom sentis tion simple tra la filmo "Children of Men," kaj evidente la mallonga filmo "The Possibility of Hope" vere efikis min emocie pro ĝiaj temoj de espero kaj imagante iun estontecon, havante la eblecon imagi radikale malsaman estontecon. Tio, laŭ mi, estas unu el la ĉefaj esencoj de Esperanto.

AC:  Mi estas tre esperplena, tre optimisma homo.  Eble mi estas pesimisma pri la nuna situacio, sed mi daŭre estas optimisma pri la estonteco.  La problemo estas ke mi malamas renversitan optimismon. Mi kredas ke la unua grava afero estas esti klara pri la analizo, pri kiel la situacio vere estas.  Ĉar se ni ne klaras pri tio, kiel ni povas ŝanĝi ĝin?

La tuta afero de Esperanto - kaj mi scias ke Esperanto havis bonajn tempojn kaj malbonajn tempojn - sed ekzistas iu pureco pri ĝi.  Ĉar se ĝi estas utopio, ĝi estas io tre pura kaj tre memfarita.  Ĝi temas pri la ebleco komuniki inter homoj.

SG:  Parolante pri komunikado, ĉu vi havas ion por diri al la Esperanto-mondo?

AC:  Nu, mi bedaŭras ke mi ne povas diri ĝin esperantlingve!  Mia koro estas kun ili.  Ĝi estas unu el tiuj aferoj kiuj... eble estas iu vojo per kiu ĝi okazus, per kiu la Esperanto-movado eksplodus.  Mi ne scias.  Estus bonega - ĝi estas bonega ideo.  Kaj ankaŭ la fakto ke homoj lernas Esperanton, ĝi feliĉigas min scii ke homoj fakte sekvas la ideon, fakte faras ĝin.  Kaj ankaŭ, mi ĝojas vidi kiom vasta la komunumo estas.  Ĝi ne estas surprizo, tamen, ke la grandaj ideologioj persekutis Esperanto, ĉu ne?  Ekzemple, dum la pasinta jarcento, la nazioj kaj poste Stalin decidis ke ĝi estis danĝera.

SG:  Vi bone konas la historion de Esperanto!

AC:  Mi scias iom pri ĝi, sed ne tiom multe.  Denove, mi havas grandan kompaton por Esperanto, kaj denove pro tiu rolulo... estis dum miaj junulaj jaroj ke mi legis "Niebla," la libron de Unamuno, kaj mi havis tian kompaton por tio ĉi, temis pri la maljuna onklo de la amato de la ĉefa rolulo, la ekscentra anarkiisto kiu parolas Esperanton.  Kaj neniu komprenis lin ĉar li diris ĉion en Esperanto.  Sed la plej bona afero estis ke ĉio, kiun li diris en Esperanto, ĉio pri kiu li parolis estis pri la frateco de la homaro.  Do, por mi tiu ideo kaj la ideo de Esperanto estas forte kunligitaj.

SG:  Hej, ĉu estas oficejo por via firmao ie, kun "Esperanto Filmoj" skribita sur la ĉefa pordo?

AC: Ha!  La loko kie mi estis loĝanta, tio estis la oficiala oficejo por la firmao, kaj ĝi estis skribita sur peco de papero, memfarita per glubendo.  Mi translokiĝis de tie, sed mi serĉos foton de ĝi, ĉar mi ĉiam ŝatis vidi ĝin.  Mi devos esplori, kaj mi sendos ĝin al vi se mi ĝin trovas.

SG:  Tio estus bonega!  Multajn dankojn pro la konversacio.  Estis ĝojo.

AC:  Ne estis problemo.  Bondeziroj.

Alfonso Cuarón is the Mexican director of a number of big Hollywood films, including: Children of Men, Y Tu Mamá También, and Harry Potter and the Prisoner of Azkaban. A while ago, I noticed that Cuarón’s production company was called "Esperanto Filmoj." My curiosity was aroused and so I got in touch with Cuarón and had a lovely Skype conversation with him about Esperanto, hope, and the state of the world today. Here are some excerpts:

Sam Green: So what inspired the name of your company? Is there a story?

Alfonso Cuarón: I’d always been fascinated by Esperanto. I remember the first time that I came across Esperanto was through a Spanish writer called Miguel Unamuno, a Spanish writer of the first part of the 20th century. One of his characters was this eccentric anarchist who speaks Esperanto. Then I started getting the whole thing, the notion of Zamenhof, of this universal language that was going to bring the world together.

When I was looking for a name for this company––and I have done films in English and Spanish, and I wanted to do films in other languages, and I’ve done movies in different countries, and I believe that human beings are born human first, and afterward they stamp the passport. So I was looking for a name that advocates that sense of “universal language.” Whatever criticism I may have, my heart is with the notion and the idea of Esperanto.

SG: Yeah. It’s funny, I could sort of sense that just through Children of Men, obviously, and the short film, The Possibility of Hope, really moved me a lot in terms of being about hope and imagining a future, being able to imagine a radically different future. In a way, to me, that’s one of the things that Esperanto is about.

AC: I’m a very hopeful, very optimistic person. If anything, I’m pessimistic about the situation right now, but I’m optimistic about the future. The problem is I hate optimism that’s backwards. I think the first thing is to be very clear about the diagnostics, about what the situation is. Because if we’re not clear about that, how can we make any change?

The whole thing of Esperanto––and I know Esperanto has gone through its ups and downs––but there’s a purity about it. Because if it’s a utopia, it’s something very pure and very, in many ways handmade. It’s about people being able to communicate.

SG: Speaking of communicating, do you have anything you want to say to the Esperanto world?

AC: You know, I wish I could say it in Esperanto! My heart is with them. It’s one of those things in which... maybe there’s a way in which it would happen, in which the whole Esperanto movement would explode. I don’t know. It would be great––it’s a great idea, it’s a great notion. And also the fact that people are learning Esperanto, it makes me so happy to know that people actually follow the notion, and actually have a practice of the notion. And also, I’m happy to see how it’s kind of a spread-out community. It’s not surprising then, that the big ideologies persecuted Esperanto, no? Like in the last century, Nazism, and then Stalin decided that it was a danger.

SG: You know your Esperanto history!

AC: I know a little bit about it. I don’t know much. Again, I have a big sympathy for Esperanto, and again it came because the character... it was in my early teens that I read Niebla, this book by Unamuno, and I had such a sympathy for this––it was the old uncle of the love interest of the main character, this eccentric anarchist who was speaking Esperanto. And nobody understood him because he was saying everything in Esperanto. But the great thing is that everything he was saying in Esperanto, everything he was talking about was about the brotherhood of humanity. So for me they’re very connected, the idea of Esperanto and that notion.

SG: Hey, is there an office for your company somewhere that has “Esperanto Filmoj” on the front door?

AC: Ha! Where I was living, that was the official office for the company, and it was written on a piece of paper, hand-written with scotch tape. I moved from that place, but I’m going to look for a photo because I always liked to see it. I’ll have to look and send it to you if I can find it.

SG: that would be great. Thanks a lot for talking. It was a pleasure.

AC: No problem. Take care.

Ĉu vi volas aĉeti festotagan donacon, sed laciĝas pri doni vendej-monon, nebezonatajn aferojn, aŭ malbelajn vestaĵojn kiujn la ricevantoj certe volos redoni?  Ĉu vi ne certas kion aĉeti por via malbonhumora onklino kiu neniam memoras kiun strangan lingvon vi parolas?  Ĉu vi havas amikon kiu estas filmemulo sed trovas preskaŭ nenion impona?

Jen bona novaĵo por vi!

Ni ofertas rabaton por "La Universala Lingvo" dum la vintraj ferioj! Vizitu nian retpaĝon dum la monato de decembro kaj vi povas aĉeti la filmon en DVDa formato kontraŭ nur $14, aŭ en elsendflua formato kontraŭ nur $3.50 -- 30% malpli ol la kutimaj prezoj!  Ni ankaŭ ofertas rabaton por multaj aliaj filmoj de direktoro Sam Green.

Bondezirojn kaj feliĉajn festotagojn al vi kaj viaj amatoj!

Vizitu la retbutikon de "La Universala Lingvo"!

Tired of giving generic gift certificates or ugly socks destined for the returns counter? Unsure what to get that grumpy great aunt who never remembers what language it is that you speak? Or your friend the film buff who's impossible to impress?

Good news!

The Universal Language is on sale for the holidays! Visit our web store during the month of December to purchase the film on DVD for only $14 or stream it for just $3.50––30% off our normal prices. We've got lots of other films by director Sam Green on sale, too.

Wishing you and your loved ones a wonderful season!

Visit The Universal Language web store!

Kion la Esperanto-komunumo povus lerni de Dave Ogilvy kaj aliaj fakuloj pri varbado kaj merkatiko

de Lu Wunsch-Rolshoven (EsperantoLand)

David Ogilvy estas eble ĝenerale ne tre konata, sed en la mondo de varbado liaj verkoj ĝuas altan renomon. La "Konfesoj de varbisto" vendiĝis en pli ol miliono da ekzempleroj; ĝi estas kelkfoje nomata "Biblio de la varbistoj" kaj kelkaj varbofakuloj, specife tekstoverkantoj, legas la libron unufoje jare kaj tenas ĝin ĉe sia oficeja tablo. Lin mem iuj konsideras la "patron de la moderna varbado".

Multaj Esperanto-parolantoj tre ŝatus, ke nia lingvo pli disvastiĝu - do indas iom pli detale rigardi, kiel funkcias varbado kaj kion Ogilvy faris kaj rekomendis. Ja apenaŭ eblas enmerkatigi ion ajn sen bona varbado (kaj se vi kredas, ke ni ne havas la monon por tio, ni eble poste komune studu la ideojn de Jay Levinson, kreinto de la koncepto de "Gerila merkatiko", speciale adaptita al la bezonoj de malriĉaj ofertantoj de varoj kaj produktoj).

Ogilvy naskiĝis en 1911 kaj laboris interalie kiel kuiristo, reprezentanto, diplomato kaj farmisto, ĝis kiam li en 1948 fondis varbagentejon; lia persona tasko kaj entuziasmo apud la entreprengvidado estis ĉefe la verkado de tekstoj.Post malmultaj jaroj la entrepreno atingis renomon en Usono kaj komencis fondi filiojn tutmonde. Li retiriĝis el la aktiva laboro en 1973, revenis plurfoje al diversaj postenoj kaj mortis en 1999. Aldone al la menciitaj "Konfesoj" ankaŭ lia libro "Ogilvy pri varbado" ĝuas altan renomon.

Unu el la ĉefaj konvinkoj de Ogilvy estas, ke la kliento deziras personan utilon per la akiro de la produkto kaj ke sekve necesas elstarigi tiun, kiel mi detaligas sube. Kontraste laŭ Ogilvy ne tro gravas la arta originaleco de ekzemple anonco (kaj li malŝatis la koncernajn konkursojn) - sufiĉas altnivela grafiko. Necesas laŭ li kontroli la efikon de varbado, la vendonombrojn; li treŝatis komparajn testojn pri anoncoj por eltrovi la plej bone efikantajn. Krome por povi vere kreskigi la vendadon gravas laŭ Ogilvy bonege koni la proponatan produkton kaj transdoni multajn informojn pri ĝi, ĝuste tiujn, kiuj igas la akiron plej alloga. Oni ne troigu kaj ekzemple ne faru malfacilajn vortludojn - simple prezentu la produkton bone kaj realisme.

Jen do kelkaj ideoj de profesia varbisto kaj nun ni konsideru kiel meti tion en nian informadon.

Provo de Ogilvy; La aŭtoro

Esperanto-varbado kaj -merkatiko

Unu afero jam delonge mirigas min: La Esperanto-komunumo (aŭ pli precize la movado, ĉefe la asocioj kaj iliaj funkciuloj) asertas, ke oni deziras disvastigi Esperanton aŭ la uzadon de Esperanto, informadi la publikon pri niaj lingvo kaj komunumo, sed en la praktiko oni sukcesas nur pli malpli teni la nivelon de membroj kaj ofte la membronombroj eĉ malkreskas. Estas certe multegaj kaŭzoj por tio. Unu el ili laŭ mi estas la fakto, ke ŝajne en la Esperanto-asocioj ne estas fakuloj pri kelkaj gravaj branĉoj de informado, ĉefe pri varbado kaj merkatiko. Per "fakuloj" mi celas "libertempajn fakulojn", do homojn, kiuj legis prefere kvin ĝis dek esencajn librojn pri la fako, partoprenis eble kelkajn semajnfinajn seminariojn, praktikas tion lige al Esperanto kaj eble publikigas iom pri la temaro en Esperanto-gazetoj. Mi ĝojas, ke lastatempe kelkaj homoj demandis min pri faklibroj kaj mi esperas, ke ni komune sukcesos krei rondon de (duon-)fakuloj pri varbado kaj merkatiko de Esperanto, kiuj praktikos tion kaj interŝanĝos siajn sciojn kaj spertojn.

Laŭ mi la disvastigo de Esperanto, la kreskigo de la Esperanto-parolantaro, apenaŭ eblos sen kelkaj bazaj scioj pri varbado kaj merkatiko. Jen kelkaj faktoj, kiujn mi lernis el la libroj de Ogilvy kaj aliaj kaj el la praktiko:

Varbado antaŭ ĉio transportu la utilon, la allogon de la produkto. Do la surskribo "Esperanto" ne multe utilas kaj "Esperanto, la internacia lingvo" ja informas, sed ne jam logas. Kontraste sloganoj kiel "Amikoj en la tuta mondo - Esperanto, la internacia lingvo" aŭ "Vojaĝi al multaj landoj - Esperanto, la internacia lingvo" ligas pozitivajn ideojn (amikoj, vojaĝi) kun Esperanto. (Estas nur ekzemploj, tekstu viajn laŭplaĉe. Prefere kreu multajn sloganojn kaj fine elektu la plej bonajn por havi serion, kiu prezentos la multflankecon de Esperanto.)

Tia prezento de la diversaj utiloj de Esperanto kreas allogon en la subkonscio de la celitaj homoj. La nombro de vortoj en la ĉefa linio cetere iom dependas de la medio: En anonco eble tri ĝis kvin vortoj taŭgas, sur informfolio aŭ en anoncoj eble eĉ dek vortoj konvenas.

Varbado bezonas belecon. Tio kio igas nin agi estas plejparte la subkonscio; kutime logas nin belaj aferoj kaj la atendo de plezuro. Se afiŝo estas bela, ĝi logas multajn homojn plu rigardi ĝin. Povas esti la grafika aranĝo, povas ankaŭ esti belaj bildoj de homoj kaj de vojaĝoj - naturo aŭ urboj. Por kelkaj rigardantoj tio jam estas la esenco. Se tiam aperas pozitivaj vortoj kiel "amikoj", "vojaĝi" kaj fine "Esperanto" kun "internacia lingvo", en la subkonscio kreiĝas ligo de belaj kaj allogaj aferoj al nia lingvo.

Varbado bezonas ripetadon. Se informo pri Esperanto atingas homon 10-foje, oni havas proksimume la 50-fojan probablon, ke tiu homo vere eklernos Esperanton, ol se la informo atingas tiun homon nur unufoje. Tio signifas, ke oni uzas siajn tempon kaj monon 5-foje pli efike - oni havos verŝajne kvinfoje tiom da lernantoj por la sama laboro (se oni komparas ekzemple la unufojan informadon de 10.000 homoj kun la 10-foja informado de 1000 homoj). Sekve estas saĝe koncentri sin al malgranda celgrupo (lernantoj de unu gimnazio, studentoj de du/tri universitataj institutoj, vizitantoj de unu studenta manĝejo ktp.).

Novaj aferoj atingas la publikon per unuopaj grupoj. Egale kiun novan aferon oni surmerkatigas, preskaŭ certe en la unua fazo oni atingos nur ĉ. du procentojn de la entute eblaj klientoj, asertas la teorio pri Difuzo de Novaj Aferoj. Temas pri t.n. "pioniroj" (aŭ "novigantoj"), homoj malfermaj al novaj aferoj, tre ofte junaj homoj, kutime altnivele edukitaj. Ili akceptas la novaĵon, ĉar ĝi estas interesa. Ne multe gravas al ili, kiom da tempo kaj mono ili devas elspezi kaj ĉu tio indas kompare kun la rezulto. Ili ricevas grandan psikan rekompencon jam per tio, ke ili uzas ion novan, kion aliaj ne havas. Por varbi tiujn homojn sufiĉas bone informi ilin. Ne gravas aserti, ke jam tre multaj homoj uzas - kontraste eblas elstarigi, ke estas nur malmultaj homoj, sed speco de elito, kiu jam uzas la novan aferon.

Nur post kiam multaj homoj el la grupo de pioniroj jam uzadas la novan aferon, havas pozitivajn spertojn kaj kiam tio konatiĝas, komenciĝas interesiĝi pri ĝi la venonta grupo, tiu de la "fruaj adoptantoj". Ili ofte estas opinigvidantoj en la socio, iom pli junaj ol la socio ĝenerale, principe malfermaj al novaj aferoj, kondiĉe ke la gajno el tio probable estos super la kostoj. Ĉar rilate al Esperanto ni ankoraŭ troviĝas en la fazo de la pioniroj (vidu sube), ni ankoraŭ ne havas bonan ŝancon akiri homojn el la grupo de fruaj adoptantoj, de opinigvidantoj.

Ni ankoraŭ neniel sukcesis elĉerpi la grupon de pioniroj: Unuflanke ni scias, ke nur ĉ. 0,1 % de la lernintoj de la angla lernis ankaŭ Esperanton; kaj verŝajne ĉ. 1 - 2 % de la angla-lernintoj estas la grandeco de la grupo de pioniroj rilate al Esperanto, do proksimume dekoble pli granda ol la jam akirita parto. Aliflanke enketoj informas, ke eĉ inter studentoj ofte nur ĉ. triono scias, kio estas Esperanto, kaj kutime nur tre supraĵe. Se ni sukcesas bone informi kaj privarbi lernantojn ekde 14 jaroj (ĉefe en superaj lernejoj) kaj studento, plej verŝajne ni sukcesos almenaŭ triobligi la nombrojn de Esperanto-lernantoj kaj -parolantoj en tiu aĝgrupo. Eble ni sukcesos eĉ pli kreskigi la lernantaron.

La teorio de difuzo de novaj aferoj helpas ankaŭ klarigi, kial la klopodoj disvastigi Esperanton ĉe politikistoj apenaŭ sukcesis kaj havas nur malgrandan probablon nuntempe sukcesi. La plej multaj politikistoj certe ne estas pioniroj, ankaŭ ne vere fruaj adoptantoj. Pro la bezono havi multajn voĉdonantojn ili ĝenerale apartenas al la frua (aŭ malfrua) plimulto, ili subtenas aferojn, kiujn multaj civitanoj deziras. Politika agado do verŝajne povos havi sukceson nur post la varbado de la pioniroj kaj la fruaj adoptantoj.

Necesas multa varbado. Ni kalkulu ekzemple kun 1000 studentoj, kiuj vizitadas universitatan instituton. Se ni volas bone varbi ilin, ni devas ĉiun informi mezume dekfoje. Do ni devas krei 10.000 kontaktojn (do 10.000 rigardojn al afiŝo sur tabulo aŭ biciklo, al gluetikedo, al flugfolio, al varba pulovero ktp.). Ni havas ŝancon nur pri ĉ. 10 studentoj, kiuj eventuale lernos Esperanton en la nuna fazo de pioniroj. Multa laboro por ŝajne malgranda rezulto. Mi tamen supozas, ke la disvastiĝo de Esperanto povos sukcesi nur, se ni faros ĝuste tion. Kaj necesos zorge kalkuli, kiom da tempo ni bezonas por atingi niajn - ekzemple - 10.000 kontaktojn. Alparoli la homojn aŭ disdoni flugfoliojn foruzas multan tempon. Pli tempoŝpare estas meti multajn afiŝojn kaj gluetikedojn, eble vesti varbajn puloveron kaj jakon.

Indas kontroli la efikon de varbado. Se oni ne faras tion, oni troviĝas en nebulo kaj mankas orientiĝo. Indas scii, kiom da homoj konas la nomon "Esperanto" antaŭ kaj post varbokampanjo. Indas scii, kiom da homoj ligis kaj poste ligas al Esperanto ideojn kiel "rapide lernebla lingvo" aŭ "kontaktoj en cent landoj". Ne sufiĉas scii, kiom da homoj efektive aliĝis al kurso - tiu nombro ne povas informi, ĉu nia informkampanjo sukcesis aŭ ne. Nur se ni eltrovas, kiom da homoj post la kampanjo scias, kio estas Esperanto kaj ke ĝi havas la utilon faciligi kontaktojn en la tuta mondo (ktp.), ni havas bonan bazon por la decido ĉu pluvarbi. Kaj kompari kun la stato antaŭ la varbado informas nin, kion ni fakte atingis per nia laboro. Ne necesas fari tion tre science: Meti tri ĝis kvin demandojn al tridek homoj jam donas iom da bazo por prijuĝi; tia enketo fareblas ene de unu aŭ du horoj.

Necesas iom da mono. Estas malfacile difini kiom da mono necesas kaj estas pluraj metodoj por tio. Tamen en nia kampo ni povas supozi, ke elspezi nur 1 % de la jaraj elspezoj por informado kaj varbado kondukas al malkresko, 3 - 5 % ebligas stabilecon kaj eble iom da kresko, 10 aŭ 15 % verŝajne kondukos al pli signifa kresko. Nuntempe multaj Esperanto-asocioj uzas nur ĉ. 1 % de la jaraj elspezoj por informado (kaj la membraroj malkreskas...).

Estas malfacile decidi, ĉu oni unue kreskigu la buĝeton por informado aŭ ĉu oni unue eduku la fakulojn por varbado kaj merkatiko. Se la fakulo-kandidatoj ne vidas sufiĉan buĝeton, ili verŝajne ne pretos ekstudi. Se aliflanke oni unue elspezas pli da mono sen antaŭe havi la fakulojn, oni povas esti certa, ke la mono grandparte perdiĝos (ekzistas pluraj spertoj pri tio) - kaj eble la membraro poste ne plu volos aŭdi pri la temo varbado. Eble kompromiso povas helpi: Oni dum pluraj jaroj dediĉas 5 % de la jara buĝeto al rezervo por varbado - kaj elspezos tiun ĉi monon nur post kiam edukiĝis Esperanto-varbo-fakuloj. Se neniu pretos studi pri varbado, nenio estos perdita, oni povos post kelkaj jaroj remeti la monon al la ĝenerala kaso.

Libroj. Eble vi ŝatos iom legi pri tiuj temoj. Mi multe ĉerpis el la menciitaj du libroj de David Ogilvy, 'Konfesoj de varbisto' (ĉapitroj ekde 'Kiel kreiĝas grandaj kampanjoj') kaj 'Ogilvy pri varbado' (ĉapitroj kiel 'varbado kiu vendas' kaj 'rekta varbado'). Pri malmultekosta varbado informas Jay Conrad Levinson en la diversaj libroj de la serio 'Guerilla Marketing'. Pri 'difuzo de novaj aferoj' (Diffusion of Innovations) skribis Everett Rogers en iom longa, sed bone legebla libro; aplikis tiujn ideojn al la mondo de komputiloj Geoffrey A. Moore en pluraj libroj, ĉefe 'Crossing the Chasm' kaj 'Inside the Tornado' - indas transformi la ideojn el la komputila mondo al nia Esperanto-temo. Mi sugestas legi pri ĉiuj tiuj libroj unue recenzojn en (ret)gazetoj kaj legantorecenzojn ekzemple ĉe Amazon. Kaj cetere: Laŭdire oni de unufoja legado de libro memoras nur ĉ. dek procentojn de la enhavo - indas relegi bonajn librojn post unu aŭ pluraj jaroj. Tiam - mi esperas - jam kun iom da sperto ĉe la aplikado de la ideoj.

Certe multaj el tiuj ĉi aŭtoroj ne sekvis dum sia vivo la idealojn de la Esperanto-komunumo por zorgi pri la interkompreno de la homaro. Ili tamen havas ion por diri, kio povos multe helpi al ni plu disvastigi Esperanton kaj plu kreskigi la Esperanto-komunumon kaj tiel kontribui, ke pli kaj pli progresos la realigo de la idealoj de Zamenhof kaj de ni mem. Preskaŭ ĉion en la mondo oni povas uzi por noblaj kaj por malpli noblaj celoj (inkluzive de Esperanto mem) - la fakto ke merkatiko servas ankaŭ por grandigi la profitojn de homoj, kiujn ni eble ne ŝatas, ne ĝenu nin bone lerni la metodojn kaj apliki ilin por ankoraŭ pli sukcese disvastigi nian lingvon kaj ĝiajn idealojn. Esperanto kaj Zamenhof meritas tion.

****Ĉu vi volas disvastigi Esperanton?  Ni povas helpi vin****

Kial vi nomis vian filmon "Universala Lingvo" kaj ne "Internacia Lingvo"?

Tio estas bonega demando.  Kiel multaj homoj scias, oni foje nomas Esperanton "La Internacia Lingvo."  Fakte, tio estis la originala nomo de la lingvo.  La unua libro de Zamenhof, kiu eldoniĝis en 1887, nomiĝis "La Internacia Lingvo," kaj li subskribis la libron per la pseŭdonimo "Doktoro Esperanto."  Finfine, tamen, la lingvo mem konatiĝis kiel Esperanto, kaj "Internacia Lingvo" iĝis nur foje uzita kromnomo.  Mi elektis la nomon "La Universala Lingvo" anstataŭ "Internacia Lingvo" kiel la nomo de mia filmo ĉar tiu esprimo - la universala lingvo - aludas al la ideo ke ekzistis, aŭ ekzistus, iu lingvo parolata kaj komprenata de ĉiuj.  En la Biblio, ĉi tiu lingvo estis uzita antaŭ la konstruo de la Babela turo.  Mi ne estas religiemulo, do mi ŝatas pensi ke la universala lingvo estas emocia kaj spirita lingvo kiu ligas ĉiujn homojn - la bezono por amo kaj ligoj inter homoj kaj ia signifo en la mondo.  Estas esperplena - oni eĉ povus diri utopia kvalito - en ĉi tiu ideo.

Mi ŝatas ke via dokumenta filmo montras la historion de Esperanto, sed mi sentas bezonon por dua filmo, kiu temus multe pli pri tio, kiun oni povas fari per Esperanto nun, kiel homoj uzas ĝin en la interreto, kaj kial la lingvo malsamas de aliaj lingvoj.  Do, ĉu vi eble kreus duan filmon, kiu temas malpli pri la historio kaj pli pri la nuntempo kaj la lingvo mem?

Ĉi tiu ankaŭ estas bonega demando.  Kiam oni kreas dokumentan filmon pri iu ajn subjekto, oni ĉiam elektas inter multaj diversaj vojoj por fari tion.  Mi elektis krei filmon kiu ĉefe temis pri la historio de la lingvo, unuavice ĉar mi plej bone rilatis al tiu parto de la rakonto.  Tre interesis min, la fakto ke Esperanto aĝas pli ol jarcento, kaj ankaŭ ke multe da la drama historio de la 1900-aj jaroj speguliĝas en ĝi. Plue, la gamo de parolantoj hodiaŭ kvazaŭ frapis min.  Kiam mi iris al kelkaj Universalaj Kongresoj, mi pensis al mi mem, ke nenie alie en la mondo kunvenas tia interesa kaj diversa grupo de homoj kiuj egale rilatas al unu la alian.  Do, mi elektis ĉi tiujn du partojn de la lingvo kiel ĉefaj temoj de la filmo - la historio kaj la rimarkinda gamo de parolantoj hodiaŭ.  Mi ankaŭ esperis ke la filmo subtile efikus Esperanto-parolantojn, kaj laŭ mi ĉi tiuj aferoj estas la plej utilaj aspektoj de Esperanto por interesigi la eksteran mondon.

Ĉiuokaze, mi ĝojus se iu kreus bonan filmon kiu temis pli pri la lingvo mem kaj kiel homoj uzas ĝin.  Mi nun prilaboras aliajn projektojn, do mi pensas ke tio ne estas projekto por mi, sed mi ke iu faros tion.  Estas spaco por multaj filmoj pri Esperanto.  Mi certe kaj feliĉe helpus kun tia projekto.

Ĉar mi mem faris historian kaj arĥivan esploradon, estas grava afero, laŭ mi, ne nur esti kaptita en la kadroj de dokumentaj filmistoj, sed ankaŭ uzi originalajn fontojn.  La arĥivoj aperas en la filmkreditoj, sed homoj kaj filmpecoj en la dokumenta filmo kaj aliaj arĥivaj fontoj ne estas tute klarigitaj.  Do, jen kelkaj demandoj.

Dum Arika Okrent rakontas pri socia inĝenierado, ni vidas parton de blanknigra filmpeco en kiu oni instruas Esperanton.  Kio estas tio? Kiu estas la instruisto?  De kiu venis la filmpeco?

Ĉi tiu estas bonega filmpeco, do mi metis ligilon al la originala sube.  Ĝi estas de la fama Esperanto-instruisto Andreo Cseh.  Cseh estis hungara instruisto de Esperanto kiu vojaĝis multe dum multaj jaroj kaj instruis kursojn.  Ĉi tiu filmpeco, kiu venis de la nederlanda nacia arĥivo de filmo, montras Cseh, instruanta Esperanton ekstere al granda grupo de nederlandaj telefonistoj.  Mi kredas ke ĝi estis filmita en la malfruaj 1920-aj aŭ fruaj 1930-aj jaroj.

Je la fino de la peco pri Texel Island, ni aŭdas iun legantan poemon. Kiu estas tiu?

Ĉi tiu estas parolado de la mirinda preleganto Ivo Lapenna.  Ĉi tiu ankaŭ estas bonega, do mi metis la tutan sube.  Ivo Lapenna estis jugoslava profesoro de leĝoscienco kaj ĝenerale influa homo en la Esperanto movado dum multaj jaroj.  Li estis prezidanto de la UEA inter 1964 kaj 1974.  Lapenna estis tia klara kaj forta preleganto, ke laŭdire almenaŭ unu virino spertis orgasmon pro la aŭskultado de unu el liaj prelegoj.  Mi ne havas similan sperton, sed ja sentis la povon de liaj vortoj.

****Ĉu vi volas disvastigi Esperanton?  Ni povas helpi vin****

Why did you name your movie "The Universal Language" and not "The International Language"?

That’s a great question. As many people know, Esperanto is sometimes referred to as “the International Language;” in fact that was Esperanto’s original name. Zamenhof’s first book, which was published in 1887, was called The International Language, and he signed the book with the pseudonym “Dr. Esperanto.” Eventually, the language itself became known as Esperanto, and "international language" was demoted to an occasionally-used nickname. I chose "The Universal Language," as opposed to “international language” as the title for my film because that expression—the universal language—refers to the idea that there was, or could be, a language spoken and understood by everyone.  In the bible, this is the language that we all shared before the Tower of Babel was built. I’m not a religious person, so I like to think of the universal language as an emotional and spiritual language that all humans share—a need for love and human connection and meaning in the world. There’s a certain hopefulness—one might even say a utopian quality—to this idea.

I like your documentary showing the history of Esperanto, but I feel the need for a second documentary which would focus much more about what can be done with Esperanto now, how people use it over the net, and why the language is different from other languages. So would you consider doing a second documentary which focuses less on the history and more on the present, and on the language itself?

This also is an excellent question. In making a documentary about any subject, there are always a bunch of different approaches one can take. I chose to make a film that focused a lot of attention on the history of the language primarily because that’s the part of the story that most resonated most with me. I’m very taken by the fact that Esperanto is more than a century old and also that much of the history of the language mirrors the dramatic history of the 20th century. That said, I was also very struck by the range of speakers today. When I went to several World Congresses, I thought to myself that there’s nowhere else in the world where such a diverse and interesting group of people come together on an equal footing. So those were the two parts of the language that I chose to focus on - the history and the remarkable range of speakers today. In some subtle way I also hoped that the film would make an impression on non-Esperanto speakers, and I feel like those two things are Esperanto’s greatest selling points to the outside world.

That said, I would be very happy if someone made a terrific movie that focused more on the language itself and the ways that people use it. I’ve moved on to other projects, so I don’t think that I’m the best person for that job, but I really hope someone does it. There is room for many films about Esperanto.  I would certainly be happy to be helpful with that project.

As I've done historical and archival research myself, it is important to me not to be imprisoned within the framework of documentary filmmakers, and to able to go to primary sources. Archives are identified in your closing credits, but people and footage in the documentary and archival sources are not fully identified. So here are some questions:

When Arika Okrent is narrating about social engineering, there is black-and-white film footage of someone teaching Esperanto. What are we seeing? Who is the teacher? Where does this footage come from?

This is a great film clip, so included the raw footage below. The footage is of the famous Esperanto teacher Andreo Cseh. Cseh was a Hungarian Esperanto teacher who traveled widely for many years giving classes. This footage, which comes from the Dutch national film archive, shows Cseh teaching Esperanto outdoors to a large group of Dutch telephone operators. I believe the footage was shot in the late 1920s or early 30s.

Near the end of the Texel Island segment there is a voiceover of someone narrating a poem. Who is this?

This is a speech by the amazing orator Ivo Lapenna. This one also is so good that I’ve put the entire clip below. Ivo Lapenna was a Yugoslavian law professor and general mover and shaker in the Esperanto movement for many years. He was president of the UEA from 1964 to 1974. Lapenna was such a clear and powerful speaker that it is said that at least one woman experienced an orgasm just from hearing him give a talk. I did not have a similar experience myself, but I was quite moved by his words.

Ĉu vi volas disvastigi Esperanton? Ni povas helpi vin. Uzante la specialan ligilon sube, aĉetu ekzempleron de "La Universala Lingvo" kaj ni donacos la DVD-on al biblioteko, kiun vi elektas. Nur donu al ni la adreson.

"La Universala Lingvo" Biblioteko Donaco

Bibliotekoj estas bonegaj lokoj por kontakti la publikon. Multaj homoj prunteprenos "La Universalan Lingvon" kaj ekscios pri Esperanto. Kiam vi donacas DVDon al via loka biblioteko, vi certigas ke la filmo disvastigos Esperanton dum multaj venontaj jaroj!

Kiel Oskar-premiita filmkompanio, ni povas aldoni la filmon al bibliotekaj kolektoj pli facile ol unuopaj homoj, sed ĉiu biblioteko havas proprajn regulojn pri donacoj. Se ial la donaco ne eblas, ni redonos vian monon. Ĉi tiu oferto nun validas por nur Usono kaj Kanado. Ni esperas, ke ni baldaŭ povos pligrandigi la oferton al aliaj landoj.

Ĉu vi havas demandojn? Sendu ĝin al eomovie@gmail.com

Want to promote Esperanto?  We can help you.  Use the special link below to buy a copy of "The Universal Language" and we will donate the DVD to a library of your choice. Just give us the address.

"The Universal Language" Library Donation

Libraries are a great place to reach the public. Many people will check out the "The Universal Language" and have their eyes opened about Esperanto. By donating a DVD to your local library, you will ensure that the film will spread the word for many years to come!

As an Academy Award-nominated film production company, we are able to place the film in library collections more effectively than an individual might, but every library has different donation policies. If for some reason, the donation is not possible, we will refund your money. This offer is initially for the US and Canada only. We hope to expand the promotion to other countries soon.

Do you have any questions? Send them to eomovie@gmail.com

kiom da tempo ghi postulis?

La kreado de la filmo daŭris ĉirkaŭ tri jaroj.  Mi pasigis multe
da tempo per esplorado - legante tiom multe kiom eblis pri Esperanto
kaj ankaŭ renkontante kaj parolante kun esperantistoj.  Mi iris al la
Universala Kongreso en 2006 en Florenco nur por babili kun homoj kaj
vidi kia estas la Esperanto-mondo.  Poste, ni filmis dum kelkaj jaroj.
Ni iris al la UK-oj en Jokohamo kaj Roterdamo kaj filmis kelkajn
intervjuojn en Usono kaj Nederlando.  Mi ankaŭ pasigis multe da tempo
kolentante arĥivajn filmaĵojn kaj fotojn.  Poste kunigi ĉion -
redaktado - daŭris proksimume unu jaro.  Sed mi fakte kutime ne
laboras pri tia filmprojekto plentempe.  Dum mi prilaboris La
Universala Lingvo, mi ankaŭ instruis en universitato, kaj tio uzis iom
da mia tempo.  Kaj samtempe mi prilaboris kelkajn aliajn
filmprojektojn.

Kiam vi finfine lernos Esperanton?

Bonega demando!  Ĉi tiu estis komplika afero por mi.  Mia studado
temis pri ĵurnalismo, kaj mi lernis per kreado de dokumentaj filmoj ke
gravas havi proksimajn rilatojn kun la homoj, kiuj aperas en la filmo,
sed samtempe, la filmisto devas havi iom da distanco.  Se vi tro
alproksimiĝas, iĝas malfacila esti honesta kaj preciza dum kreado de
la filmo.  Ĉi tio ankaŭ estis problemo por la Oskar-kandidatita filmo
The Weather Underground (La Vetero Subgrunde).  Tiu filmo rakontis pri
grupo de radikalaj junuloj kiu provis perforte faligi la registaron de
Usono dum la 1970-aj jaroj.   Por krei la filmon, ni intervjuis
multajn membrojn de la grupo, kaj mi amikiĝis kun multaj el ili.  Sed
finfine, pli gravis memori, ke mia plej forta devo estis rakonti kiom
eble plej honeste kaj precize.  Do, kun ĉi tiu dokumenta filmo pri
Esperanto, mi sentis ke estus pli bona se mi daŭre estus fremdulo.  Se
mi lernintus Esperanton dum mi kreis la filmon, mi iĝintus
esperantisto.  Kaj ŝajnis pli bone por mia laboro, kaj por la filmo
mem, ke mi estis "neŭtrala" fremdulo.

Sed malgraŭ tio, la filmo nun estas finfarita, kaj tio ne plu gravas.
Mi estas tre okupita farante novajn projektojn, sed mi nun ŝatus lerni
Esperanton.  Eble mi partoprenos NASK-on ĉisomere.  Esther Schor, kiu
ankaŭ raportas pri la Esperanto-movado, diris ke ŝi havis bonegan
sperton tie.

Ĉu tiam, kiam Zamenhof ankoraŭ vivantis, la ideo de la monda valuto estis tre diskutita?

Jes, Esperanto-valuto estis pridiskutita kaj ankaŭ kreita dum Zamenhof ankoraŭ vivis.  En 1907, la Ĉekbanko Esperantista fondiĝis en Londono kaj uzis ion nomitan la "Spesmilo," Esperanto-valuto kiu baziĝis je oro.  Bedaŭrinde la projekto disfalis je la komenco de la unua mondmilito, kaj Zamenhof mortis kelkaj jaroj poste, en 1917.

Okazis ankaŭ dua provo krei Esperanto-valuton nomitan la "Stelo," kiu ekzistis inter 1945 kaj 1993.

Interese, unu el miaj plej ŝatataj artistoj, Daniel Salomon,lastatempe kreis propran belegan valuton/artprojekton, kiu nomiĝas la Monoj (ekzistas pli frua skribaĵo en ĉi tiu retpaĝo pri la laboro de Daniel kun la grupo La Loko).  Daniel ĉirkaŭvojaĝas kaj starigas bankon nomitan "Sennacia Banko" kie li interŝanĝas ian ajn monon kontraŭ Monoj.  Ĝi estas fascina projekto kiu starigas multajn interesajn demandojn pri kapitalismo, la valoro kiun ni donas al aĵoj, kaj aliaj metodoj per kiu ni povis konstrui nian socion.

How long did the movie take to make?

The movie took about three years to make. I spent a lot of that time doing research - reading as much as I could about Esperanto and also meeting and talking to Esperantists. I went to the 2006 World Congress in Florence just to talk to people and see what the Esperanto world was like. Then we spent a couple of years filming things. We went to the UKs in Yokohama and Rotterdam and also shot some interviews in the United States and the Netherlands. I also spent a good amount of time gathering archival footage and photographs. Then putting it all together - the editing process - took about a year. But I don't actually work on a film project like this full-time. While I was making The Universal Language, I was also teaching university, so that took up some of my time. And I was working on several other film projects at the same time.

When will you finally learn Esperanto?

That's a great question! This was a complicated issue for me. I come out of a journalism background, and in making documentaries, I've found that it's always important to be close to the subjects of a film and to have relationships, but at the same time, a filmmaker has to keep some small amount of distance. If you get too close to the subject(s) of a film, it can become hard to be completely honest and as accurate when you are putting the film together. This was an issue that was difficult for me to navigate with my Academy Award-nominated film The Weather Underground. That film told the story of a group of radical young people who tried to violently overthrow the US government in the 1970s. To make the film, we interviewed many former members of the group, and I became friends with many of them. But in the end, it was important to remember that my strongest allegiance was to telling the story in as fair and accurate a manner as possible. So with this Esperanto documentary, I felt like it would be better if I remained an outsider. If I would have learned the language while I was making the film, I would have been an Esperantist. And it seemed best for my own process, as well as for the film itself, if I was an "objective" outsider.

But with that said, the film is now finished, and none of that matters anymore. I am pretty busy with new projects, but learning Esperanto is now something that I would like to do. Perhaps I'll attend the NASK this summer. Esther Schor, who is a fellow documenter of the Esperanto movement mentioned that she had had a terrific experience there.

When Zamenhof was still alive, was the idea of a world’s currency discussed?

Yes, an Esperanto currency was discussed and also created while Zamenhof was alive. In 1907, the Ĉekbanko Esperantista (Esperantist Checking Bank) was founded in London and used something called the Spesmilo, an Esperanto currency based on the gold standard. Unfortunately, the project fell apart with the onset of World War I, and Zamenhof died several years later,  in 1917.

There was a second attempt to create an Esperanto currency called the Stelo, and that lasted from 1945 to 1993.

Interestingly, one of my favorite artists, Daniel Salomon, recently created his own fantastic looking currency/art project alled the Monoj. (There's an earlier blog post on this site about Daniel's work with the group La Loko.) Daniel travels around and sets up a bank called Sennacia Banko where he changes any kind of currency into Monoj. It's a fascinating project that raises all sorts of interesting questions about capitalism, the value we give to things, and other ways we might structure society.

Enkonduko de Sam Green: Kiam mi faris miajn esplorojn por “The Universal Language” [La Universala Lingvo], mi kompiladis liston da notindaj homoj tra la jaroj kiuj iel ligiĝis kun Esperanto. La plej multaj nomoj estas familiaraj: George Soros, Tito, Tolkien. Sed iu ne tiom konata nomo, kiu daŭre kaptis mian atenton, estas la usona avangarda komponisto Lou Harrison. Estas nova dokumenta filmo pri Harrison fare de Eva Soltes, produktisto de muziko, dancistino, kaj longdaŭra amiko de la komponisto. Mi atingis Soltes per telefono ĉe ŝia hejmo ĉe Joshua Tree, Kalifornio por plu diskuti la konekson inter Lou Harrison kaj Esperanto.

Sam Green: Do, Lou Harrison estas unu el la plej atentindaj esperantistoj, sed mi supozas ke la plejmulto en Esperantujo ne scias, kiu li estas. Komence, ĉu vi klarigus, kiu estis Lou Harrison?

Eva Soltes: Lou Harrison estas historie grava komponisto, viziulo de usona muziko, kian ni nun havas. Lia historio estas tre longa, komencanta en la 1930aj jaroj en San Francisco, pri utiligo de novaj muzikaj formoj. Sciu, ke li kunlaboris kun komponisto John Cage—ili kune kreis frapinstrumentajn orkestrojn. Kaj dum la sekva jardeko, restante en Novjorko li estis grava muziko-kritikisto. Li laboris kun Henry Cowell, kun Virgil Thomson. Li ankaŭ iĝis tre grava komponisto en la danco-medio. Li laboris kun eminenta serio de dancistoj, de Merce Cunningham, kaj pli lastatempe en siaj lastaj jaroj kun Mark Morris, kiu al Lou komisiis, kiu ja, ja amis la verkaron de Lou.

Lou gravas ankaŭ pro importado de Mondmuziko en la usonan muzikan paletron, en la usonan muzikan sonon kaj konscion. Kaj, kiel vi imagus, pro lia dediĉo al Esperanto, li same dediĉis sin al Mondmuziko ĉar li vere sentis, ke ni konsistigas unu mondan kulturon, kaj ke ĉiuj kontribuas kaj interesas.

Soltes and Harrison

SG: Do kia estis lia konekso kun Esperanto? Kio allogis lin al la lingvo?

ES: Mi kredas, ke la kaŭzo estas, ke ĉiu povas interkomuniki, ke ekzistas unu mondlingvo. Temas pri tuta agnosko kaj aktivismo al celo, ke ni ne estas apartaj, apartigitaj de fantomaj kulturaĵoj. Do, la kono kaj amo al Esperanto vere kreskis el plej profunda interna loko kaj profunda konvinko, ke estas tutmonda familio.

SG: Do kiel li eltrovis Esperanton kaj kia estis lia aktivado?

ES: Nu, mi ne tute certas, kie li unue trovis Esperanton, sed mi scias, ke en 1961, kiam li unuafoje vizitis Azion, al Japanio, poste al Tajvano kaj Koreion, li etendis sian atenton trans la oceanon al esperantistoj. Do samideanoj, Esperantistoj en Japanio, gvidis lin tra la lando.

SG: Ĉu li havis esperantistajn korespondantojn? Ĉu li partoprenis Universalajn Kongresojn?

ES: Mi kredas, ke por Universala Kongreso li verkis novan verkon kun titolo “La Koro Sutro” [en Esperanto]. Mi kredas, ke tio okazis en 1971, do mi kredas ke li aniĝis en tiu kongreso kaj li verkis, kaj lia partnero William Colvig konstruis instrumentojn. Kaj do li verkis partituron  de “La Koro Sutro”, tradukita Esperanten, kaj tio restas unu el liaj elstaraj verkoj.

SG: Ĉu vi rakontus plu pri la kanzono? Kia ĝi estas?

ES: “La Koro Sutro” estas budhisma teksto, unu el la plej gravaj budhismaj tekstoj, kaj en ĝi rezultiĝas la enlumiĝo de Budho k.t.p.—ĝi estas kerna teksto por la budhismaj religio kaj praktiko. Ĝi estas afero kiu instigas al homkuniĝo kaj sanigo, k.t.p., do Lou Harrison alprenis tiun tekston kaj tradukis ĝin Esperanten.

Fakte, mi ĉeestis kun li kiam oni prezentis tion en Japanio, kaj ĝi igis maljunajn japanojn, el tiu generacio kiu travivis la militon, plori, ploregi senbride, tute senprecedence. Mi neniam sciis pri tia afero en tiu kulturo, tiuj homoj. La olduloj estis tiom stoikaj kaj neniam ellasis emocion, kaj la verko de Lou—tiu verko, “La Koro Sutro”—ploregigis ilin.

SG: Do kiel homoj lernu pri Lou kaj pri via projekto, via filmo? 

ES: Mi havas retejon: harrisondocumentary.com.

SG: Ĉu la filmo havas subtekstojn? Ĉu ekzistas versio en Esperanto?

ES: Nu? Ne. Sed tia bonega ideo, fari tion.

SG: Eble ĉi tiu publikigo instigos entrepreneman personon kontakti vin. Ni esperu, ke tio okazos, ĉar Lou estis bela homo kaj lia vivo estas grava ero de la historio de Esperanto.

ES: Jes, kia elstara ideo.

En Esperanton tradukis Ralph Dumain.

http://gxirafo.blogspot.com/search/label/Lou%20Harrison

While doing research for The Universal Language, I kept an ongoing list of noteworthy people who have been associated with Esperanto over the years. Most of these are familiar names: George Soros, Tito, Tolkien. But one lesser-known name that always intrigued me is the American avant-garde composer Lou Harrison. There’s a new documentary film about Harrison made by Eva Soltes, a music producer, dancer, and longtime friend of the composer’s. I reached Soltes by phone at her home in Joshua Tree, California to talk more about the Lou Harrison-Esperanto connection.

Sam Green: So, Lou Harrison is one of the most notable speakers of Esperanto, but I would guess that most people in the Esperanto world don't know who he is. Could you start by just explaining who Lou Harrison was?

Eva Soltes: Lou Harrison was an historic composer, one of the visionaries of American music as we know it now. He had a very long history, beginning in the 1930s in San Francisco, working with innovative music forms. You know, he worked with the composer John Cage––they created percussion orchestras together. And during a decade following that that he spent in New York he was an important music critic. He worked with Henry Cowell, with Virgil Thomson. He also became a very important composer in the dance world. He worked with a great lineage of dancers, beginning with Merce Cunningham, and more recently in his later years with Mark Morris, who commissioned him, who, you know, really really loved Lou's work.

Lou was important also in bringing World Music into the American music palette, into the American music sound and consciousness. And, as you can imagine, because of his devotion to Esperanto, he was equally devoted to World Music because he really felt that we were a one world culture, and that everybody had something to contribute and was interesting.

Soltes and Harrison

SG: So what was his connection to Esperanto? What drew him to the language?

ES: I think it was the idea that everybody could communicate together, that there was one world language. It was a complete recognition and an activism towards the goal, that we were not separate, separated by imaginary cultural things. So, Lou's knowledge of Esperanto, and his love of Esperanto, really grew from a very deep place within him and a deep belief that it's a one world family.

SG: How did he come across Esperanto and what sort of involvement did he have in the Esperanto movement?

ES: You know I'm not entirely sure where he was first introduced to Esperanto, but I do know in 1961, when he had his first trip to Asia, to Japan, and then visited Taiwan and Korea, he reached across the ocean to the Esperantists. So it was fellow Esperantists in Japan that became his guides and that showed him around the country.

SG: Did he have Esperanto pen pals? Did he go to the universal congresses?

ES: I believe for one of the universal congresses he wrote a new work called "La Koro Sutra," "The Heart Sutra." I think it was 1971, so I think he was part of that congress and he wrote, and his partner William Colvig built instruments. And so he scored a rendition of "The Heart Sutra" that was translated into Esperanto, and that remains one of his great works.

SG: Will you talk a little bit more about the song? What is it?

ES: "The Heart Sutra" is a Buddhist text, one of the primary Buddhist texts, and, you know, it eventually turns into the enlightenment of Buddha and so forth––it's a very central text to the Buddhist religion and practice. It's something that is about bring people together and about healing and so forth, and so Lou took that text and translated it into Esperanto.

Actually I was with him when that was performed in Japan, and it made the older Japanese people, of the generation that had been in the war, really weep, openly, which was unheard of. I'd never heard of anything like that in that culture, those people. The elders were so stoic and never showed their emotion and Lou's work––that work, "La Koro Sutra," "The Heart Sutra," made them weep.

SG: How can people learn about Lou and your project, your movie?

ES: I have a website: harrisondocumentary.com.

SG: Is the movie subtitled in Esperanto? Is there an Esperanto version of it?

ES: You know what? No, there isn't, and what a wonderful idea, to do that.

SG: Maybe by posting this somebody will take the initiative and get in touch with you. Let's hope it happens, because Lou was a lovely person and his story is an important piece of Esperanto history.

ES: Yeah, what a wonderful idea.

Mi, kiel multaj aliaj esperantistoj ĉirkaŭ la mondo, malfacile trovis eblecojn paroli al aliaj esperantistoj vizaĝ-al-vizaĝe.  En januaro de la jaro 2012, mi komencis komuniki kun aliaj esperantistoj per Google+, kaj baldaŭ poste la ideo havi virtualajn renkontiĝojn per Google+ Hangouts naskiĝis.  Ni nomis ĝin "Kunvidejo en Esperanto."  Komence, ni planis renkontiĝojn je diversaj tempoj kaj tagoj, por vidi kiuj plej bone funkcius.  Nun, ni decidis provi renkontiĝi sabate je 15:00 UTC/GMT kaj dimanĉe je 17:00 UTC/GMT.  Ĉiuj estas bonvenaj.  Ne gravas via lingvonivelo.  Ni ĉiuj helpas unu la alian.  Vi povas trovi pli da informo pri Kunvidejo ĉe http://pauxleto.com/kunvidejo.

Senhezite aldonu min al via Google Circle (http://gplus.to/pauxleto) por ricevi rememorigilojn kaj invitojn al la Kunvidejo.  Kaj, se tiuj datoj kaj tempoj ne taŭgas por vi, vi ĉiam bonvenas inviti viajn esperanto-parolantajn amikojn de ĉirkaŭ la mondo kaj organizi vian propran Kunvidejon.  La ligilo al nia Kunvidejo ĉiam estas: http://bit.ly/Kunvidejo_en_EO, aŭ vi povas krei novan Google+ Hangout.  Amuziĝu per ĝi!

—Paŭleto

Kunvidejoj are a lot of fun and very useful tools. But don’t take my word for it. Read what other Kunvidejo participants have to say about it:

Diego Souza

Ekde kiam mi komencis lerni Esperanton mi serĉis personojn por ofte voĉbabili per Interreto. Do mi partoprenis dum Kunvidejoj kaj mi trovis interesajn personojn. Malmultaj semajnoj sufiĉis por plibonigi mian parol-kapablon kaj koni interesajn personojn el malsamaj landoj!

Simon Varwell

Kunvidejoj estas tre bonaj kaj utilaj ĉar ili estas ŝanco por babili en Esperanto; kaj ĝi estas raraĵo por plej Esperantistoj.  La kunvidejaj partoprenantoj esta vere internacia grupo.  Mi diskutas kaj aŭdas pri aferoj en diversaj landoj, de Germanio al Brazilo.  Mi ĝuas la mildan etoson, ankaŭ, kie komencantoj estas bonvenaj kaj la diskuto povas esti facila por enhavi ĉiun.

Spirajn Senpretend

La intrinseka naturo de Esperantujo temas pri multaj personoj dislokigitaj tra la tuta mondo, kiuj havas ion komunan: Esperanton. La internacia lingvo estas tio kio komunigas ilin. Do, ili estas kiel diaspora komunumo. Sed pro la egaj distancoj kaj la karakteroj de la persona vivo, la plejmulto da esperantistoj (eĉ la plej aktivaj) rilatiĝas al Esperanto kaj al samlingvanoj nur skribe (per skriba parolado, legado de verkoj k.c.).

Kunvidejoj estas la ŝanco kiun donas teĥnologio por esperantistoj el la tuta mondo interrilatiĝi praktikante ilian paroladkapablon ĉiusemajne (ŝanco cetere nur ebla dum Internaciaj Renkontiĝoj).

Por mi la plej gravaj profitaĵoj de kunvidejo estas tiuj ke oni povas nature paroli kun aliaj kaj fari amikojn en Esperantujo sen necesi partopreni iun specifan teamon. Kelkfoje ĉe Esperanto-Asocioj oni nur trovas ŝancon komuniki formale kun aliaj esperantistoj, kaj ĉio povas iĝi tre institucia afero. Ĉe kunvidejoj s-ano montris sian nepon al aliaj, alia ekis fari ŝercojn, alia povas kanti... eĉ iu uzis kunvidejo por fari pruvon pri la realeco de Esperanto-komunumo al Universitato... natura kiel vivo mem.

Dum la monato de aŭgusto ni volas respondi al ĉiuj viaj eblaj demandoj pri "La Universala Lingvo."  "Kiam ĝi estis kreita?" "Kie ĝi estis filmita?" "Kiom da tempo ĝi postulis?" kaj pli!  Eniru la pensojn de Direktoro Sam Green.  Sro Green respondos al ĉiuj viaj demandoj pri la dokumenta filmo dum aŭgusto en la retpaĝo.  Sendu viajn demandojn al eomovie@gmail.com hodiaŭ!

A few weeks ago, we ran an essay by Renato Corsetti called "Occupy English," and in one of the many comments on the piece, someone mentioned that there are a number of Esperantists who are members of the Pirate Party. I was surprised and curious. I'd certainly heard a lot about the Pirate Party (which is actually a number of like-minded political parties in different countries) and its platform of direct democracy, copyright and patent reform, and privacy rights. The Pirate Party in Germany made headlines last year when it got 8.9 percent of the vote in the Berlin state election! One of the central figures in the German Pirate Party is a 49 year-old linguistics professor and long-time Esperantist named Martin Haase. Although he's an understandably busy guy, Martin Haase agreed to answer some questions and shed some light on the Esperanto-Pirate connection. 

Sam Green: Chuck Smith mentioned on his blog that he knew about five Esperanto-speaking Pirates in Berlin alone -  how extensive is the Esperanto presence within the Pirate Party? Are there other prominent members who are also Esperantists?

Martin Haase: I know of several other Esperanto-speakers in the Pirate Party, but none of them are particularly prominent in the Pirate Party. Presumably, about 50 German pirates also speak Esperanto.  But that is more a guess than based on carefully calculated statistics.

SG: Why this connection between the Pirate party and Esperanto? Is this just a coincidence, or is there some deeper resonance between the two movements?

MH: Certainly there is a deep connection between the two movements: Esperanto is a language for direct interpersonal contact.  So, it is focused on the individual.  The idea of the pirates is to strengthen the individual in the eyes of the state.

SG: How long have you been speaking Esperanto, and how did you become interested in the language?

MH: I have been speaking Esperanto for 33 years, I became interested in it because of my general interest in languages.

SG: It seems like many Esperantists are drawn to the language because of an interest in languages or interpersonal communication, while other Esperantists are much more focused on the vision of political and social change that one could argue is implicit in the language. How would you describe your own interest - where do you fit on this spectrum?

MH: Understandably, in the beginning, my first interest was the interest in languages, but also the utopian idea of a better world (political and social changes) plays a certain role for me; because of that, I also became active in the Pirate Party.  That is another link between the Pirate Party and Esperanto.

SG: I didn't see anything about Esperanto specifically in what I've read about the Pirate Party platform and issues. Are there any plans to create any policy or initiatives around Esperanto?

MH: Up to now there isn't a specific proposition about Esperanto, but I'm sure that we, the Esperanto-speaking pirates, will propose something related to Esperanto.

SG: You want to add anything else?

MH: Thanks for your interest!  I'll be glad to read about the results.

***Special discount for 125th Anniversary of Esperanto, click the image below***

Antaŭ kelkaj semajnoj, ni eldonis eseon de Renato Corsetti nomitan "Occupy English" (Okupu la Anglan), kaj en unu el la multaj komentoj pri la artikolo, iu diris, ke ekzistas kelkaj esperantistoj kiuj ankaŭ estas membroj de la Piratpartio.  Mi estis surprizita kaj scivolema.  Mi certe aŭdis multe pri la Piratpartio (kiu fakte estas grupo de politikaj partioj en diversaj landoj kaj kun similajn ideojn) kaj ĝiaj celoj kaj principoj pri rekta demokratio, reformo de kopirajto kaj patentoj, kaj rajtoj pri privateco.  La Piratpartio en Germanio famiĝis dum la pasinta jaro kiam ĝi atingis 8.9 elcentojn de la voĉdonoj en la ŝtata voĉdonado de Berlino!  Unu el la ĉefaj personoj en la Germana Piratpartio estas 49-jaraĝa profesoro de lingvistiko kaj esperantisto jam dum multaj jaroj, kiu nomiĝas Martin Haase.  Kvankam li estas kompreneble tre okupita ulo, Martn Haase konsentis respondi kelkajn demandojn kaj lumigi la ligon inter Esperanto kaj la Piratoj.

Sam Green: Chuck Smith diris en lia blogo, ke li konas proksimume kvin esperanto-parolantajn piratojn nur en Berlino - kiom ampleksa estas la ĉeesto de Esperanto ene de la Piratpartio?  Ĉu ekzistas aliaj elstaraj membroj, kiuj ankaŭ estas esperantistoj?

Martin Haase: Mi scias pri kelkaj aliaj esperanto-parolantoj en la pirata partio, sed neniu el ili estas aparte elstara (prominent) ene de la pirata partio. Supozeble, entute proksimume 50 germanaj piratoj ankaŭ parolas Esperanton. Sed tio estas pli diveno ol bazita sur zorge farita statistiko.  

SG: Kial ekzistas ligo inter la Piratpartio kaj Esperanto?  Ĉu estas nur koincido, aŭ ĉu ekzistas pli profunda ligo inter la du movadoj?

MH: Certe, ekzistas pli profunda ligo inter la du movadoj: Esperanto estas lingvo por rekta interhoma kontakto. Ĝi do fokusiĝas al la individuo. La ideo de la piratoj estas plifortigo de la individuo vid-al-vide al la ŝtato.

SG: Dum kiom da tempo vi parolas Esperanton, kaj kiel vi interesiĝas pri la lingvo?

MH: Mi parolas Esperanton ekde 33 jaroj, mi ekinteresiĝis pri ĝi pro mia ĝenerala intereso pri lingvoj.

SG: Ŝajnas, ke multaj esperantistoj estas altiritaj al la lingvo pro intereso pri lingvoj aŭ interhoma komunikado, dum aliaj esperantistoj koncentriĝas pri la vizio de politikaj kaj sociaj ŝanĝoj, kiu, oni povas argumenti, estas implica en la lingvo.  Kiel vi priskribus vian intereson?  Kie vi estas en ĉi tiu gamo?

MH: Kompreneble, mia unua intereso komence estis la intereso pri lingvoj, sed ankaŭ la utopio de pli bona mondo (politika kaj sociaj ŝanĝoj) ludas certan rolon por mi; pro tio, mi ankaŭ aktiviĝis en la pirata partio. Ankaŭ tie troviĝas ligo inter la pirata partio kaj Esperanto.

SG: Mi vidis nenion pri Esperanto specife, legante pri la celoj kaj principoj de la Piratpartio.  Ĉu ekzistas iuj planoj krei iajn agojn aŭ iniciatojn temante pri Esperanto?

MH: Ĝis nun ne ekzistas specifa propono pri Esperanto, sed mi certas, ke ni, la esperanto-parolantaj piratoj, proponos ion tiurilate.

SG: Ĉu vi volas aldoni ion pli?

MH: Dankon pro via intereso! Mi volonte legos pri la rezulto.

***Speciala rabato pro la 125a datreveno de Esperanto, klaku la bildon sube***

In honor of the 125th anniversary of Esperanto, we will be running a super low-price offer on "The Universal Language." Between July 9th and July 13th only, you can purchase a DVD or Download of the film at a fraction of the regular price! We are hoping that the documentary might be a helpful part of any anniversary event or celebration you might be planning.

So starting on July 9th, and for one week ONLY, you can buy a DVD of "The Universal Language" for $12.50 (regular price $20) and you can download the film for $1.25 (regular price $4.99!). Remember, this sale ends on July 13th!

Many people have contacted us about screening the film in conjunction with the anniversary, and we are always thrilled to be helpful. Above is a photo of Sam Green sending a DVD to KEVA, the Esperanto assocation of the Congo, for an upcoming screening of "The Universal Language" in Kinshasa. You can find details about other screenings of the film on this website. 

One final thing: during the month of August we want to answer any and all questions you might have about "The Universal Language." "When was it made?" "Where was it filmed?" "How long did it take?" and more! Get inside the head of Director Sam Green. Mr. Green will answer all your questions regarding this documentary in August on the site.  Send your questions today to eomovie@gmail.com

Best wishes,

The Universal Language Team

Honore al la 125a datreveno de Esperanto, ni ofertos grandan rabaton por "La Universala Lingvo." Nur inter la 9a kaj la 13a de julio vi povos aĉeti DVDon aŭ elŝuti la filmon multe pli malmultkoste ol kutime! Ni esperas ke la dokumenta filmo eble estos utila parto de iu ajn datrevena renkontiĝo aŭ festu, kiun vi nun planas.

Do, ekde la 9a de julio kaj NUR dum unu semajno, vi povas aĉeti DVDon de "La Universala Lingvo" kontraŭ $12.50 (kutima prezo estas $20) kaj vi povas elŝuti la filmon kontraŭ $1.25 (kutima prezo estas $4.99).  Memoru, la rabato finiĝos je la 13a de julio!

Multaj homoj kontaktis nin pri spektado de la filmo kune kun la datreveno, kaj ni ĉiam ĝojas esti helpemaj.  Jen foto en kiu Sam Green sendas DVDon al KEVA, la Esperanto-asocio de Kongo, por venonta spektado de "La Universala Lingvo" en Kinŝaso.  Vi povas trovi detalojn pri aliaj spektadoj de la filmo en ĉi tiu retpaĝo.

Kaj fine: dum la monato de aŭgusto ni volas respondi al ĉiuj viaj eblaj demandoj pri "La Universala Lingvo."  "Kiam ĝi estis kreita?" "Kie ĝi estis filmita?" "Kiom da tempo ĝi postulis?" kaj pli!  Eniru la pensojn de Direktoro Sam Green.  Sro Green respondos al ĉiuj viaj demandoj pri la dokumenta filmo dum aŭgusto en la retpaĝo.  Sendu viajn demandojn al eomovie@gmail.com hodiaŭ!

Bondeziroj,

La Teamo de "La Universala Lingvo"

One of the things I hope to do with this blog is to explore some of the older shards of Esperanto history—small connections, or short-lived projects, or minor characters that might illuminate forgotten corners of the Esperanto movement and in some small way help us to better understand the world today.

Something I’ve been curious about for a while is the Esperanto-Movado watch connection. I’ve always been aware of the Movado brand, but it was only when I was at the Esperanto Museum in Vienna a few years ago (see previous post) and saw an old poster for the watch company that I learned that Movado was in fact named after the Esperanto word for “continuous movement.”

So of course, being a curious person, I wondered what the back-story was. How did this come to happen? Whatwas the connection between the watch company and the language? I love the fact that millions of people all around the world see that Esperanto word every day on their wrist but don’t know anything about it.

I looked around online and did learn from Wikipedia that “Movado is a Swiss luxury watch company whose name is Esperanto for "continuous movement". Movado was founded in 1881 in La Chaux-de-Fonds, Switzerland by Achilles Ditesheim.” I also learned that the company chose the name Movado in 1905.

After that though, there’s pretty much nothing. I couldn’t find any more info at all! Herbert Mayer, the director of the Esperanto Museum didn’t know any more details about the connection. We got in touch with the corporate headquarters of Movado, but their PR department wouldn’t return calls or emails.

In any event, I’m curious if anyone out there knows more of the story. Was Achilles Ditesheim an Esperantist? Please email any leads to dana.samgreenfilm@gmail.com. We hope to post an update shortly.

Unu el la aferoj, kiujn mi esperas fari per ĉi tiu blogo, estas esplori kelkajn malnovajn pecojn de la historio de Esperanto – tio estas, trovi malgrandajn rilatojn, mallongajn projektojn, aŭ malpli gravajn personojn, kiuj eble lumigos forgesitajn angulojn de la Esperanto-movado kaj iel helpos nin pli bone kompreni la hodiaŭan mondon.

Io, kiu interesas min jam dum iom da tempo estas la rilato inter Esperanto kaj la “Movado” brakhorloĝo. Mi ĉiam sciis, ke la “Movado” varmarko ekzistas, sed nur kiam mi estis ĉe la Esperanto-Muzeo en Vieno antaŭ kelkaj jaroj (vidu la antaŭan enskribaĵon), mi lernis ke la nomo “Movado” fakte venas de la esperantlingva vorto “movado.”

Do, kompreneble, ĉar mi estas scivolemulo, mi interesiĝis pri la rakonto. Kiel ĝi okazis? Kio estis la konekto inter la brakhorloĝo-firmao kaj la lingvo? Mi amas la fakton, ke milionoj da homoj ĉirkaŭ la mondo vidas tiun esperantlingvan vorton ĉiutage sur iliaj pojnoj, sed scias nenion pri ĝi.

Mi serĉis en la reto kaj lernis de Vikipedio ke “Movado estas svisa firmao kiu produktas luksajn brakhorloĝojn, kaj kies nomo estas la Esperanto vorto “movado.” Movado fondiĝis en la jaro 1881 ĉe La Chaux-de-Fonds, Svislando, de Achilles Dietesheim.” Mi ankaŭ lernis, ke la firmao elektis la nomon “Movado” en la jaro 1905.

Post tio, tamen, ekzistas preskaŭ nenio. Mi ne povis trovi iun ajn alian informon! Herbert Mayer, la direktoro de la Esperanto-Muzeo, ne sciis pliajn detalojn pri la rilato. Ni kontaktis la ĉefan oficejon de Movado, sed la departamento de publikaj rilatoj ne respondis al niaj alvokoj kaj retpoŝtmesaĝoj.

Ĉiuokaze, mi scivolemas, ĉu iu en la reto scias pli pri la rakonto. Ĉu Achilles Ditesheim estis esperantisto? Bonvole sendu iujn ajn ideojn al dana.samgreenfilm@gmail.com. Ni esperas, ke baldaŭ ni havos ĝisdatigon ĉi tie!

Herbert Mayer gives a tour of the Museum to school children

An unidentified - yet fascinating - photograph from the Museum's archive

Sam Green: You have a remarkable collection of Esperanto materials - books, photographs, ephemera, etc. Can you tell me a little bit about the collection and how it came to be?

Herbert Mayer: In the beginning, one must mention that the name of our institute is the “Department of Planned Languages and Esperanto Museum of the Austrian National Library.”

In 1927, during the World Congress of Esperanto in Gdansk (Poland), during a talk, Felix Zamenhof, the brother of the inventor of Esperanto, launched the idea of creating a universal library of Esperanto, universal in the sense of world-wide.  The Austrian in attendance, Hugo Steiner (1878-1969) embraced that idea and immediately began making it a reality.  He founded an association with the name International Esperanto Museum and began to collect materials: books, newspapers, manuscripts, but also artifacts and realia from the life of Esperanto.  In 1928 that collection became a part of the Austrian National Library. Right away in the beginning he also included other planned languages in his collecting strategy.  In fact, the creation of planned languages or artificial languages is an entirely fascinating aspect of the human language creativity, it is a more common phenomenon than one supposes.  The Collection for Planned Languages has documents in and about 500 planned languages.

SG: What sort of people visit the Museum - is it mainly Esperantists, or more non-Esperanto speakers?

HM: The museum is oriented to the public, who are interested in language in general.  95% of the visitors are not Esperantists.  Those who read the collection are principally scientists, students, and Esperantists.

SG: What are your personal top three favorite items in the collection? Can you describe each and also send an image of each if possible?

HM: The collection owns very important manuscripts, for example the manuscript of the first Esperanto novel.  Due to its symbolic significance, however, I am choosing a poster to present here: the poster from the second World Esperanto Congress in 1906.  We must consider the accompanying circumstances, which gave a special importance to the World Esperanto Congresses of that time: in the 19th century, that which we call the world language problem came into being.  Until then, French dominated as the first language of international relations, but other languages became more and more important: English, German, Russian, Spanish.  And one couldn’t say which language would succeed in the role of international “lingua franca.”  At that moment the idea was born, that a neutral, artificial language could serve as a resource between the peoples.  And important social and technical advances were also occurring: construction of the rail network in all of Europe, introduction of electricity, increasing importance of international commerce.  The need for tools of international communication was very sharply felt.

But until then, an artificial language was only a theory.  The World Esperanto Congresses (the first occurred in 1905 in Boulogne sur Mer, the second in 1906 in Geneva) finally showed and proved that a planned language worked not only theoretically, but also practically.   The Esperantists believed that they found the key to the solution of a very serious world problem: the language problem.  One can see that optimism very well in the poster: self-confidently the man holds in his hand an Esperanto guide and self-confidently makes a signal to the interpreter that he is not needed.In fact, that enthusiasm about the found solution helped to spread Esperanto, especially in Europe until the 30s of the last century, until finally political changes – the persecution of Esperanto under both Stalin and Hitler – negated the progress.  The Esperanto movement had to start over entirely after 1945.

the poster from the second World Esperanto Congress in 1906

SG: Is there a specfic item that you fantasize about adding to the collection - one thing that you are dying to acquire?

HM: Yes – the two codecs with the invented language Lingua Ignota, from Saint Hildegard of Bingen, 12th century.  But that is a dream.

SG: These days, most people have hundreds if not thousands of digital photos on their computers and phones - how are you going to continue to collect photographs and other materials documenting the Esperanto movement when there is now so much material out there?

HM: The Austrian National Library, of which the Collection for Planned language and the Esperanto Museum is a part, understandably is searching and finding solutions for the challenges concerting the evolution of the field of new technologies and media.  Speaking about photographs – yes, we have the ability to archive and preserve photographs, which exist only in the form of digital photos.  Of paramount importance are the good relations with the planned language movement, which distributes the documents to us.

SG: What is the most common reaction you get from people visiting the Museum?

HM: “Oh, I didn’t know that!  Esperanto is a very noble idea, actually!”

Herbert Mayer ĉiĉeronas por bazlernejaj lernantoj

Jen neidentigita - tamen fascina - foto el la arĥivo de la muzeo

Sam Green: Vi havas mirindan kolekton de Esperantaj materialoj – librojn, fotojn, efemeraĵojn, ktp.  Ĉu vi povas rakonti al mi iom pri la kolekto kaj kiel ĝi kolektiĝis?
 
Herbert Mayer: En la endkonduko oni devus mencii ke la nomo de nia instituto estas “Department of Planned Languages and Esperanto Museum of the Austrian National Library.”
 
En 1927 dum la Universala Kongreso de Esperanto en Gdansk (Pollando) Felix Zamenhof, la frato de la inventinto de Esperanto, lanĉis dum parolado la ideon krei universalan bibliotekon de Esperanto, universala en la senco de tutmonda. Iu ĉeestanta austro, Hugo Steiner (1878 – 1969), kaptis tiun ideon kaj tuj komencis realigi ĝin. Li fondis asocion kun la nomo Internacia Esperanto-Muzeo kaj eklaboris kolektante materialojn: librojn, gazetojn, manuskriptojn, sed ankaŭ muzeajn objektojn kaj realaĵojn el la vivo de Esperanto. En 1928 tiu kolekto fariĝis parto de la Ausria Nacia Biblioteko.
 
Jam tuj ĉe la komenco li inkluzivis en sian kolektan strategion ankaŭ aliajn planlingvojn. Fakte, la kreo de planlingvoj aŭ artefaritaj lingvoj estas tute fascina faceto de la homa lingva kreemo, ĝi estas fenomeno pli ofta ol oni supozus. La Kolekto por Planlingvoj posedas dokumentojn en kaj pri 500 planlingvoj.
 
SG: Kiaj homoj vizitas la Muzeon – ĉu ĉefe esperantistoj, aŭ ĉu pli da homoj, kiuj ne parolas Esperanton?
 
HM: La muzeo direktas sin al publiko, kiu interesighas pri lingvoj ghenerale. 95 % de la gevizitantoj estas ne-Esperantistoj. La legantoj en la kolekto estas precipe sciencistoj, studentoj kaj esperantistoj.
 
SG: Kiuj tri objektoj el la kolekto estas viaj persone plej ŝatataj?  Ĉu vi povas priskribi ĉiun kaj ankaŭ sendi foton de ĉiu se eblas?
 
HM: La kolekto posedas tre gravajn manuskriptojn, ekz. la manuskripton de la unua esperanto-romano. Pro ĝia simbola signifo mi tamen elektas afiŝon por ĉi tie prezenti: la afiŝo de la dua Universala Esperanto-Kongreso en 1906. Ni devas vidi la akompantajn cirkonstancojn, kiuj donas al la universalaj Esperanto-kongresoj de tiu tempo specialan gravecon: En la 19-a jarcento estiĝis tio, kion ni nomas la monda lingvoproblemo. Kiel unua lingvo en internaciaj rilatoj regis ĝis tiam la franca, sed aliaj lingvoj fariĝis pli kaj pli gravaj: la angla, la germana, la rusa, la hispana. Kaj oni ne povis diri, kiu lingvo gajnos la rolon de internacia “lingua franca”. Tio estis la momento de la naskiĝo de la ideo, ke neutrala arta lingvo povus servi kiel perilo inter la popoloj.
Kaj okazis gravaj sociaj kaj teknikaj evoluoj: konstruo de la fervoja reto en tuta Eŭropo, enkonduko de la elektro, pligraviĝo de la internacia komerco. La bezono de internacia komunikilo estis tre akre sentata.
 
Sed arta lingvo estis ĝis tiam nur teorio. La Universalaj Esperanto-kongresoj (la unua okazis en 1905 en Boulogne sur Mer, la dua en 1906 en Ĝenevo) finfine montris kaj pruvis, ke planlingvo ne nur teorie funkcias, sed ankaŭ praktike. La esperantistoj kredis, ke ili trovis la ŝlosilon al la solvo de tre grava problemo de la mondo: la lingvoproblemo. Tiun optimismon oni bone vidas en la afiŝo: Memfide la viro tenas en la mano Esperanto-gvidilon kaj memfide faras signon al la “interpretisto”, ke oni ne bezonas lin.

la afiŝo de la dua Universala Esperanto-Kongreso en 1906

Fakte tiu entuziasmo pri la trovita solvo helpis disvastigi Esperanton precipe en Eŭropo ĝis la 30-aj jaroj de la pasinta jarcento, ĝis kiam finfine politikaj evoluoj – la persektuto de Esperanto kaj sub Stalin kaj sub Hilter – neniigis la progresojn. La Esperanto-movado devis post 1945 komenci tute denove.

SG: Ĉu estas iu specifa objecto pri kies aldono al la kolekto vi revas – unu afero kiun vi volegas akiri?

HM: Jes – la du kodilojn de la planlingvo Lingua Ignota de sankta Hildegard de Bingen,12a jarcento. Sed tio estas utopio.
 
SG: Lastatempe, plej multe da homoj havas centojn aŭ eĉ milojn da ciferaj fotoj en iliaj komputiloj – kiel vi daŭre kolektos fotojn kaj aliajn aferojn pri la Esperanto movado kiam nun estas tiom da?
 
HM: La Austria Nacia Biblioteko, de kiu la Kolekto por Planlingvoj kaj la Esperantomuzeo estas partoj, kompreneble serĉas kaj trovas solvojn por la defioj koncerne al la evoluo sur la tereno de novaj teknikoj kaj medioj. Se paroli pri la fotoj – jes, ni havas la eblon arkivi kaj gardi fotojn, kiuj ekzistas nur en cifera formo. Tre gravas la bona rilato kun la planlingva movado, kiu disponigas al ni la dokumentojn.
 
SG: Kio estas la plej ofta reago, kiun vi ricevas de homoj vizitantaj la Muzeon?
 
MH: “Ho, mi ne sciis tion! Esperanto estas tre nobla ideo, fakte!”

De Erin Piateski

Iuj el vi eble rimarkis ke estis kelkaj ŝanĝoj ĉe lernu.net. Kelkaj kursoj kaj tekstoj malaperis, menuaj titoloj ŝanĝiĝis, enhavo re-aranĝiĝis. Enkondukiĝis novaj funkcioj en la forumoj. Tio, fakte, estas nur la komenco de la ŝanĝoj. Venos, fakte, ŝanĝegoj. La aspekto kaj enhavo de la paĝaro draste ŝanĝiĝos je la fino de ĉi jaro. Aperos, fakte, tute nova paĝaro, kun novaj kursoj, novaj lerniloj, kaj novaj utilaĵoj por tiuj kiuj jam parolas Esperanton.

lernu.net estas preskaŭ 10-jaraĝa, kaj ĝi laste renoviĝis en 2006. Ĉiam aperas novaj teknologioj, kaj la paĝaro devas ĝisdatiĝi por la moderna mondo. Jen resumo de kelkaj ŝanĝoj kiujn lernu-uzantoj povos atendi, kiam la nova paĝaro lanĉiĝos.

Teknika strukturo

La teknika strukturo de la paĝaro malnoviĝis, kaj la paĝaro ne ĉiam estas plene uzebla kun novaj teknologioj, kiel poŝtelefonoj kun retaliro kaj tabulkomputiloj. Kelkaj kursoj ne plu bone funkcias, pro malfacile troveblaj eraroj en la kodo, kiun verkis pluraj programistoj dum la jaroj de la ekzisto de lernu!. Aperas cimoj en kelkaj partoj de la paĝaro, kaj la datumbazo estas malbone organizita kaĉo. Pli facile ol renovigi la strukturon estas refari ĉion de nulo, kaj dume, aldoni belan modernan aspekton kaj multe da novaj funkcioj. lernu!-uzantoj do povas atendi ke la strukturo de la paĝaro estos tute malsama kiam la nova paĝaro lanĉiĝos.

Membroj de nia teknika teamo laboris lastatempe pri EU-financitaj projektoj pri lingvo-lernado, kiel slovake.eu kaj deutsch.info. Iliaj spertoj en tiuj projektoj sendube faciligos la plibonigon de lernu!. Interalie, la paĝaro estos multe pli facile navigebla, kun pli klara strukturo. Ni trovis ke multaj lernantoj eĉ ne konsciis pri la diversaj rimedoj haveblaj en la paĝaro, simple ĉar ili neniam serĉis sufiĉe profunde en la menuoj. Menuoj ne devas esti tiel komplikaj, kaj ni esperas en la nova paĝaro pli logike kaj klare aranĝi la enhavon. Ni pliigos nian uzon de retaj analiziloj (nun ne plene uzeblaj, pro la teknike malnova strukturo de la paĝaro) por sekvi la uzadon de la paĝaro kaj ĉiam plibonigi ĝin, laŭ la bezonoj de niaj uzantoj. La lernu!-datumbazo estos kundividita kun kelkaj aliaj novaj retpaĝoj kiuj kreiĝos samtempe kiel la nova lernu!, do uzantoj povos uzi sian lernu-konton por havi aliron al aliaj Esperanto-projektoj, kaj male, kiel oni nun povas uzi sian lernu!-konton por ensaluti al vortaro.net (la reta PIV).

Enhavo

lernu! nun ofertas kelkajn diversan kursojn. Kvankam estas rekomendita "studplano", multaj lernantoj sentas sin konfuzitaj pri la multaj elektoj kaj lasas la paĝaron sen komenci kurson. Ni ŝanĝos tion kaj plisimpligos la oferton - estos nur unu kurso por ĉiu nivelo. Tiu kurso estos pli longa kaj pli ampleksa ol la nunaj kursoj, kaj havos multajn ekzercojn kiuj similas al la ekzercoj kiuj troviĝas en la nunaj kursoj. Pluraj el la nunaj kursoj metiĝos en la bibliotekon de lernu!, do ili ne malaperos, por tiuj uzantoj kiuj ankoraŭ volos uzi ilin. Pro la bona laboro de Katalin Kováts kaj aliaj esperantistoj, nun estas difinitaj niveloj de la Komuna Eŭropa Referenckadro pri lingvolernado (KER) ankaŭ por Esperanto. La novaj lernu!-kursoj sekvos la KER-nivelojn; lanĉiĝos unue baznivela kurso, kaj poste meznivela. Nia baznivela kurso enhavos rakonton, speciale skribita por ni, de konata Esperanto-aŭtoro. Ni tre esperas ke ne nur la eduka enhavo, sed ankaŭ la interesa rakonto, instigos la lernantojn daŭrigi sian studadon.

Ni planas multege pli vastan bibliotekon, kiu nun estas konstruata. La biblioteko havos vere riĉegan enhavon; ĝi enhavos ne nur skribitajn tekstojn, sed ankaŭ filmetojn kaj son-dosierojn, ligitaj al niaj vortaroj. Necesos nur klaki vorton por havi tradukon. Interalie, kun la permeso de la vidvino de Don Harlow, ni laboras por transdoni tekstojn de lia arkivo de literaturo en Esperanto al nia biblioteko. Ni esperas ke ni tiel povos doni aliron al lia grava laboraĵo al pli vasta komunumo. Ni nun serĉas volontulojn por helpi nin aldoni materialojn al tiu biblioteko, do se vi volas helpi, vi estas tre bonvena! Simple anoncu vin al teamo@lernu.net.

Komunumo

lernu! havas pli ol 100.000 registritajn uzantojn, kaj nia sukceso venas nur pro la vigleco de tiu komunumo. La nova lernu! celos plifortigi tiun senton de komunumo, pliaktivigi niajn uzantojn, kaj subteni ilian konatiĝon kun la cetero de Esperantujo. Ni instigos pli aktivan partoprenadon de niaj lernantoj en instruado kaj tradukado; niaj nunaj instruistoj kaj tradukistoj estas volontuloj, sed ni enkondukos sistemon por plifaciligi partoprenon en tiuj laboroj, inter uzantoj kun sufiĉa rego de Esperanto por helpi. Ni movos la forumojn de la paĝaro al alia adreso, por allogi Esperantistojn kiuj ne plu estas lernantoj, sed jam spertaj parolantoj. La forumoj restos forte ligitaj al lernu!, sed ni kredas ke multaj spertaj esperantistoj kiuj eble volus diskuti en forumoj tamen ne venas, ĉar ili kredas ke lernu! estas nur por lernantoj. La foruma softvaro tute ŝanĝiĝos, kaj estos multe pli da funkcioj por redaktado kaj prizorgado de la fadenoj, ol nun estas. Per apartigo de la forumoj, ni esperas plifortigi la ligojn inter la lernu!-komunumo kaj aliaj esperantistoj. Oni povos transiri de lernu.net al la novaj forumoj sen interrompe, sen devi ensaluti denove; estos same facile kiel nun, sed pli malfermite al la mondo. Ni volas pliigi la ligojn inter niaj lernantoj; ekzemple, kiam lernanto volas trovi aliajn lernantojn en sia geografia regiono, tio povus esti malfacila, sed estos multege pli facile kun la planata sistemo. Ni ankaŭ volas pliigi la kunlaboradon inter lernu! kaj naciaj aŭ regionaj Esperanto-asocioj. Por multaj asocioj, lernu! estas la plej granda fonto de novaj Esperantistoj, kaj ni volas ke la enreta kaj "viva" Esperantujoj subtenu unu la alian.

Niaj planoj pri la nova paĝaro ankoraŭ ne estas firme fiksitaj, kaj ni bonvenigas komentojn kaj sugestojn. Ni starigis fadenon en la lernu!-forumoj, "Planoj pri la estonto de lernu!", kie uzantoj povas diskuti la venontajn ŝanĝojn kun la paĝara teamo, kaj doni sugestojn. Ni invitas vin partopreni: http://lernu.net/komunikado/forumo/temo.php?t=9061

Ni petas pardonon al niaj uzantoj, en ĉi tiu periodo de transiro al nova sistemo; foje aperas eraroj en la paĝaro pro la daŭraj laboroj, foje aperas rompitaj ligiloj, kaj tiel plu. Ni petas ke uzantoj sciigu nin kiam ili vidas problemon en la paĝaro, kaj ni laŭeble riparos ĝin.

Ĉi tiuj laboroj estas financitaj de la Esperantic Studies Foundation, ESF, kiu donis financan subtenon al lernu! dum la tuto de ĝiaj preskaŭ 10 jaroj de ekzisto. Se vi kredas ke lernu! estas valora projekto en Esperantujo, mi esperas ke vi montros tiun aprezon per donaco al ESF. Vi povas legi pli pri nia donackampanjo por ESF ĉe http://kampanjo.ikso.net.

by Erin Piateski

Some of you have perhaps noticed some recent changes at lernu.net. Some courses and texts have disappeared, menu titles have changed, content has shifted to a new place. New functions have been introduced in the forums. In fact, all of that is only the beginning of the changes. Big changes are coming; the look and contents of the site will change drastically at the end of this year. In fact, a whole new page will be launched, with new courses, new learning tools, and new  resources for those who already speak Esperanto.

lernu.net is almost 10 years old, and it was last renovated in 2006. New technologies come out all the time, and the page has to evolve to meet those challenges and remain useful in the modern world. Here's a summary of some of the changes that lernu! users can expect when the new site launches:

Technical structure

The technical structure of the site has aged badly, and the site isn't always fully functional with new technologies, like internet-enabled cell phones and tablet computers. Some courses don't work well because of bugs in the code that can't easily be found; the code was written by a succession of different programmers, over the years. Errors have appeared in several sections of the site, and th database is a poorly organized mess. It's easier to reconstruct the whole page from scratch than to repair these structural problems, and at the same time, refresh the site with a modern new look and new functionality. lernu! users can expect that the structure of the site will change completely when the new site launches.

Members of our technical team have recently worked on EU-funded projects on language learning, like slovake.eu and deutsch.info. Their experiences with those projects will undoubtedly facilitate improvements to lernu!. The new site, among other things, will be easier to navigate, with a clearer structure. We've found that many students werne't even aware of some of the resources available on the site, simply because they never went deep enough into the menus. Menus shouldn't be so complicated, and we hope to organize the content more logically and clearly in the new site. We will increase our use of web analytics tools (currently not used to their full potential, because of the site's problematic structure and old technology) to better follow the way our users use the site, and improve the site in accordance with their needs. The lernu! database will be shared between lernu! and several other new Esperanto projects that will be created at the same time; this will enable lernu! users to log in to the other sites using their lernu! account, and vice versa. A similar system was put into place at vortaro.net, the online version of PIV (Plena Ilustrita Vortaro).

Content

lernu! now offers several different courses. Although there is a recommended "study plan", many students are confused by the many choices and leave the site without even starting one course. We plan to change that by simplifying the offerings - there will be only one course for each level. That course will be longer and more in-depth than th current courses, and will have many exercises similar to those found in the current courses. Many of the current courses will be put in lernu!'s library, so they won't disappear completely, for the users who still want to use them. Because of the good work of Katalin Kováts and other Esperantists, there are now Common European Framework of Reference (CEFR) definitions for levels of Esperanto proficiency. The new lernu! course will follow CEFR levels; the basic level course will launch first, and then an intermediate level course. Our basic level course will contain a story written specially for us by a well-know Esperanto author. We sincerely hope that not only the educational content, but also the interesting story, will inspire students to continue their studies!

We are planning a much larger library, which is now being assembled. The library will have a truly rich array of materials; not only written texts, but also videos and sound files, linked to our dictionaries. The materials will be linked to our system of clickable words, so a user need only click on a word to get a translation. With the permission of Don Harlow's widow, we are also working to transfer the texts from his archive of Esperanto literature to our library. We hope that in this fashion, we can give a wider audience to his important work, and also provide a useful resource to our users. We are now looking for volunteers to help add materials to our library, so if you want to help, you're very welcome! Just send a message to teamo@lernu.net.

Community

lernu! has more than 100,000 registered users, and our success has been thanks to the activities of our community. The new lernu! aims to strengthen that sense of community, increase the activity level of our users, and help them get acquainted with the rest of the Esperanto community. In the new site, we will encourage more active participation from our users in teaching and translation; our current teachers and translators are volunteers, but we plan to introduce a system to make it easier for all users to participate in that work, if they have a sufficiently good grasp of Esperanto. We will move the forums to another address, to attract Esperantists who are no longer students, but already experienced speakers. The forums will remain strongly linked to lernu!, but we think that many experienced Esperantists who would enjoy using our forums don't come to thes ite, because they believe that lernu! is only for students (which isn't true). The forum software will change completely, and there will be many more functions for editing and moderating the threads. By separating the forums from the main body of the lernu! site, we hope to strengthen the linkes between the lernu! community and other Esperantists. It will be possible to go from lernu.net to the new forums without interruption, without needing to log in again; it will be just as easy as now, but more open to the world. We want to encourage our users to get to know each other better; for example, when a user wants to find other users in the same geographical region, that can be difficult with the current system, but it will be easy with the new site. We also want to increase lernu!'s collaboration with natinoal and regional Esperanto associations. For many Esperanto groups, lernu! is their largest source of new members, and we want the online and "real life" Esperanto communities to support one another.

Our plans for the new site are not yet firmly fixed, and we welcome comments and suggestions. The lernu! team has created a thread in the lernu! forums, "Planoj pri la estonto de lernu!" [in Esperanto], where users can discuss the upcoming changes with the site's team, and offer suggestions. We invite you to participate:
http://lernu.net/komunikado/forumo/temo.php?t=9061

Finally, we apologize to our users, in this period of transfer to our new system. Errors may appear on the site because of the ongoing work, broken links may appear. We ask our users to let us know when they find errors on the site, and we'll do what we can to repair them.

This work was financed by the Esperantic Studies Foundation, ESF, which has given financial support to lernu! during the entirety of its nearly 10 years of existence. If you think that lernu! is a worthwhile project in the Esperanto community, I hope you'll show your appreciation with a gift to ESF. You can read more about our donation campaign for ESF at http://kampanjo.ikso.net.

Ne estas pruveble, ke Lenin diris, ke Esperanto estas la latina de la estonteco, kaj ankaŭ ne estas pruvebla la malo. Estas nur certa la granda subteno al Esperanto en la unua fazo de la rusa revolucio. Kaj tio ankaŭ ne estas miriga. Esperanto multe flirtis kun socialismo en la unuaj jardekoj. Aparte utopia socialismo perfekte kuniris kun Esperanto, ju pli utopia des pli bone. 

Ĉiuokaze de la komenco Esperanto estis io maldekstra aŭ ŝatata de maldekstruloj, kies ĝenerala celo estis “ŝanĝi” la mondon, dum Zamenhof mem estis ĝenerale progresema, sed ne ekstrema. Li volis ŝanĝi la homon. Intertempe aliaj homoj, kiuj ne volis ŝanĝi ion ajn, insistis, ke Esperanto estas nur lingvo.

La amindumado daŭris eĉ inter la du mondmilitoj sub la plej dekstraj reĝimoj (kaj sub Stalin). Japanaj policistoj bonege komprenis la suspektatan Esperanto-movadon, kiam ili diris, ke esperantistoj estas kiel akvomelonoj: verda ŝelo sed ruĝa koro.

Kiel por ĉiuj aliaj maldekstraj movadoj la granda malamiko de Esperanto estis en la dua duono de la pasinta jarcento la liberismo. Reagan kaj s-ino Thatcher eventuale eĉ ne sciis pri Esperanto, sed la ideoj, kiujn ili disvastigis tra la mondo (obeu la potencon de ekonomio, ne ŝanĝu la mondon, konsumu kaj ne pensu) estis pli efikaj malamikoj ol la nazia polico, kiu finfine nur malpermesis Esperanton kaj portis homojn al la koncentrejoj, sed idee ne povis kontraŭbatali efike.

Kune kun la perdo de forto de ĉiuj socialismaj kaj komunismaj movadoj ankaŭ la organizita maldekstra Esperanto-movado (mi pensas ĉefe pri Sennacieca Asocio Tutmonda) stagnadis dum jardekoj, dum la plej ĝenerala movada strukturo, Universala Esperanto-Asocio oficiale estis neŭtrala pri politiko, sed praktike gastigis revoluciemajn elementojn. Kiam venis la grandaj protestaj movadoj en la fino de la sesdekaj jaroj, en la junulara sekcio de UEA, oni komencis lanĉi sloganojn pri Esperanto kiel ilo kontraŭ la lingva imperiismo, oni komencis interesiĝi pri la asocioj por redoni forton al la malplimultaj lingvoj, kaj eventuale ankaŭ pri paco.

Tamen la rego de la angla lingvo en la mondo estis en sia plej alta punkto kaj antaŭeniris kune kun liberismo.

Finfine liberismo fiaskis ne malpli ol komunismo. La granda krizo de la eksa “libera” mondo komenciĝis en Usono pro misagoj de la financa potenco. Ĝi ankoraŭ sukcesas kaŝi ĝin per siaj televidoj, sed la afero iĝas pli kaj pli klara. Ankaŭ ĉar samtempe evoluas la landoj de la eksa “tria mondo”, Ĉinujo, Brazilo, Hindujo, kiuj simple ne plu volas esti ekspluatataj kaj komencas ekonomie kreskegi. Ĉu ankaŭ la angla lingvo suferos pro tio? En la kampo de lingvoj, aferoj ĉiam postsekvas la realon (la superstrukturo sekvas la strukturon, kiel instruis Marks, eĉ se oni ne plu citas lin).  Eble en la longa daŭro la monda lingva situacio ŝanĝiĝos, kaj tiu, kiu ne konos la ĉinajn tonojn ne rajtos esti dungita en UN, sed intertempe ni, la esperantistoj, estas daŭre ĉi tie kaj daŭrigas nian agadon, sed en iom konfuzita maniero. Ni ne plu klare vidas niajn amikojn kaj malamikojn.

Ni konsideru la movadon “Okupu Wall Street”. Ĝi trovis tujan eĥon inter la Esperanto-parolantoj.  Sufiĉas serĉi en la reto per la vortoj “Okupu Wall Street en Esperanto” kaj vi trovos amason da diskutoj kaj tujan tradukon al Esperanto de la filmeto “I am not moving”. 

Ankoraŭ pli da agadoj vi trovas, se vi serĉas per la vorto “indignuloj”, kiu estas la Esperanta vorto por la eŭropa flanko de la sama movado, kiu estis lanĉita en Madrido sub la nomo “indignados”.  Kaj komencas aperi materialoj, kiuj rekte alvokas: Indignuloj de la tuta mondo, lernu Esperanton.

Mi mem opinias, ke tiu estas promesoplena vojo. Esperanto estas movado, kiu volas lingve ŝanĝi la mondon. Por fari tion estas strange, kaj eĉ malefike, peti la subtenon de tiuj, kiuj ne volas ŝanĝi la mondon.  Nia sola ŝanco estas, ke ni restu ĉiam unu paŝon antaŭ la socio, en kiu ni vivas.

--Renato Corsetti

La Universala Lingvo estas nova dokumenta filmo de Oskar-premia nomumito Sam Green. La 30-minuta filmo kaj spuras la historion de Esperanto kaj estas portreto de la hodiaŭa Esperanto-movado. En ĉi tiu pionira dokumenta filmo pri la lingvo, Green kunplektas intervjuojn kaj portretojn: kiujn li filmis ĉe pluraj lastatempaj Universalaj Kongresoj kun trezoro da neniam viditaj arĥivaj bildoj pri Zamenhof kaj la frua Esperanto-movado. La filmo ankaŭ inkluzivas intervjuojn kun Humphrey Tonkin, Arika Okrent kaj multaj aliaj. “Mi spektis La Universalan Lingvon kun granda plezuro kaj esperas, ke ĝi sukcesas kiel ĝi meritas.” diris Renato Corsetti. “Kelkaj homoj en Kopenhago sin esprimis, ke oni devintus fari pli propagandecan filmon. Ili ne komprenas, ke objektiva filmo estas pli forta.”

SPEKTU LA UNIVERSALAN LINGVON NUN!

AĈETU LA DVD-N 

Mia  nomo estas Nicole. Mi naskiĝis kaj edukiĝis en Francio. Je la aĝo de 6 mi eklernis Esperanton, ĉar miaj gepatroj, onklinoj kaj geavoj jam estis esperantistoj. Kiam mi estis 10 jara vizitis nin Kimie, japana esperantistino. Ŝi tre afable donacis al mi sorobanon kaj ankaŭ instruis al mi kiel uzi ĝin. Post la fino de miaj studoj mi edziniĝis al brita esperantisto kaj tiam parolis Esperanton ĉiun tagon hejme. Unue ni kune loĝis en Parizo, poste en Britio dum jaro kaj poste en Aŭstralio. Nun mi jam de pli ol 20 jaroj loĝas en Aŭstralio.

Mi ŝatas krei filmetojn kaj jam havas pli ol 100 sur Jutubo.  Vidu ekzemple “Mia unua kiso”. 
Ĝi estas 15 minuta filmo kiu temas pri viro kiu deziras retrovi junulinon kiun li amis kiam li estis adolesko. Ankaŭ eblas vidi mallongan prezenton de Sidnejo.

Alia projekto kiun mi nun faras estas la tradukado al Esperanto de infanrakontoj por la kompanio BookBox. Jam 6 el miaj tradukoj estas videblaj sur Jutubo, ekzemple La palmarboj flustras. 

Mi ŝatas lerni fremdajn lingvojn. Dum unu jaro mi studis la japanan lingvon ĉe sidneja universitato. Mi tre ŝatis tion, sed bedaŭrinde mia lingva nivelo en la japana estas ankoraŭ tre malalta. Mi verkis infanlibron en la angla lingvo pri fremdaj lingvoj en kiu mi mencias interalie la japanan lingvon kaj Esperanton. La titolo de la libro estas Foreign languages, what they don’t often tell you (Fremdaj lingvoj, tio kion ili ne ofte diras al vi). Vidu http://members.iinet.net.au/~nicolee/bookad.html

Dum la jaroj mi ofte uzis Esperanton dum vojaĝoj. Mi partoprenis en pluraj universalaj kongresoj ekzemple Stokholmo en 1980. Pasintjare mi uzis la pasportan servon en Kroatio.

Mi nun estas vicprezidanto de la Esperanto federacio de Novsudkimrujo. La federacio posedas domon en Sidnejo, kaj ni tre kore bonvenigas eksterlandajn Esperanto parolantojn viziti nin kaj tranokti en la Esperanto domo. Eblas tranokti tie senpage maksimume dum 2 semajnoj. Do venu, admiru Sidnejon kaj babilu kun aŭstraliaj esperantistoj.

--Nicole Else

Esperanto, via rakonto.

Ni ĉiuj havas niajn proprajn spertojn kaj rakontojn rilate al Esperanto. Ni volas ekkoni viajn. Bonvolu sendi viajn spertojn kaj rakontojn je adreson eomovie@gmail.com aŭ publiki ilin je Facebook aŭ Google+. Jen ekzemplo de denaska Esperanto-parolanto, Leo Sakaguchi. Tio estas lia rakonto. Kio estas via?

Dankon,

La teamo de “La Universala Lingvo”

NOTOJ PRI IVO LAPENNA
de Matt Rankin

Lastatempe okazis ke Sam Green sendis al mi registron de la pia oracio de D-ro Ivo Lapenna, “La Kultura Valoro de la Internacia Lingvo.” Kia mirinda oracio!

Iu kosma partiklo ene de ĉi tiu oracio tiris min al la luma nimbo de Zamenhof kaj mi celas lerni Esperanto, komencante per la oracio de Ivo. Ĉiutage, ŝajne, mi devas aŭskulti ĝin! Mi aŭskultas mallongajn sekciojn kaj mi parkeras ilin, kaj serĉas en vortaro la vortojn, kiujn mi ne rekonas. Mi provas imiti la senindulgan diktadon kaj la meditigan kadencon de liaj trokeaj pentametroj. Eble ĉar mi estas kinisto, mi ofte ludas muzikon dum ĉi tiuj “seancoj de Ivo” ĉar la ĝusta fon-muziko kapablas doni al la oracio tre grandiozan emocian koloron. Laŭ mi, Ivo kaj Brian Emo estas ege bona kunmetaĵo. Prague Rock ankaŭ bonas. Motorhead, ne tiom.

Kial mi faras tion ĉi? Ĝuste kvazaŭ iu deprimita stultulo en la mezo de iu prelego de D-ro Phil, Esperanto subite faris premegon sur mia sencela vivo. Nur pro lerni kelkajn novajn vortojn kaj diri ilin laŭte iel mi sentas min pli bone; lerni Esperanton sentas kvazaŭ krei pli luman, pli optimisman spacon kie mi povas ekzisti, eĉ se mi persone konas eĉ ne unu Esperantiston.

Miaj amikoj jam komencis diri al mi ke Esperanto estas malsukcesa utopio. Sed tio allogas min eĉ pli, fakte. Eble ĉar mi loĝas en Kanado, kiu mem iom estas malsukcesa lingva utopio. Estis tempo kiam la ideo de oficiala dulingveco inspiris bonajn sentojn de idealismo en Kanado; multaj bonintencaj homoj, inkluzive de miaj gepatroj, vere kredis, ke la du grandaj lingvo-grupoj de Kanado – la angla kaj la franca – povus ekzisti kune kun malavareco kaj eĉ fiero; ke ili povus koni kaj protekti unu la alian, kaj krei ĉiajn bonajn aferojn kune. Sed hodiaŭ, post kelkaj jaroj de reakciaj, instigaj politikaj strategioj faritaj de niaj politikaj elitoj, ŝajnas ke ambaŭ lingvo-grupoj pli-malpli venis al incitita kaj ege avara opinio de unu la alia, ambaŭ kulpantaj la alian por la malsukceso de la originala ideo. La angla estas mia unua lingvo, sed mi elektas vivi uzante la francan en Kebekio, parte ĉar mi scias, kiel mi kredas ke ĉiu pensema homo scias, ke ne vere justas ke la angla estas la internacia lingvo. Forigi ĉi tiujn lingvajn streĉojn, eĉ ene de mi, ŝajnas preskaŭ neebla, laŭ mi. Do nun mi dankeme rifuĝas per la lernado de Esperanto.

Mi kredas, ke mia plej ŝatata parto de la oracio estas ĉe la fino kiam Ivo diras: “Ni fiere flirtigu, larĝe kaj alte, tre alte super la mondo tiun nian verdan standardon de la espero, la solan ne makulitan de homa sango.” Estas tia belega afero diri, kaj oripensi. La gramatiko de la angla lingvo, laŭ mia kompreno, ne lasas onin mezuri liberecon. Aŭ oni estas libera, aŭ ne. Sed pro la lernado de Esperanto mi iel sentas min pli libere, nur kiel individuo. Estas kvazaŭ milda, sola ago de espero; iu mallaŭta, iom sensenca sed ĉiuokaze defia protesto kontraŭ nihilisma epoko.

NOTES ON IVO LAPENNA
By Matt Rankin

It recently came to pass that Sam Green sent me a recording of Dr. Ivo Lapenna’s pious oration, La Kultura Valoro de la Internacia Lingvo. What an incredible speech!

Some cosmic particle lodged within this speech has drawn me toward the bright nimbus of Zamenhof and I have resolved to learn Esperanto, starting with Ivo’s oratorio.  Daily, it seems, I must listen to it! I listen to short sections and I memorize them and look up all the words I can’t recognize. I try to imitate Ivo’s exacting diction and the meditative cadence of his trochaic pentameters. Perhaps because I am a filmmaker, I frequently I play music during these “Ivo Sessions,” because the right soundtrack can give the speech a really sublime emotional colour. I find that Ivo and Brian Eno is an extremely good combo. Prague rock also works; Motorhead less so.

Why am I doing this? Just like some depressed schlub in the middle of a Dr. Phil seminar, Esperanto has suddenly exerted a tremendous force upon my meaningless life. Just learning a new words and saying them out loud somehow makes me feel better; learning Esperanto feels like building a more luminous, more optimistic space in which to exist, even if I don’t personally know a single Esperantist. 

My friends have already begun telling me that Esperanto is a failed utopia. But that draws me to it even more, in fact. Perhaps it is because I live in Canada, which itself is something of a failed linguistic utopia. There was a time when the idea of official bilingualism inspired great feelings of idealism in Canada; many well-intentioned people, including my parents, really believed that Canada’s two great language groups – English and French – could co-exist with generosity and even pride; that they could know each other and protect each other and build all sorts of nice things together. But today, after many years of reactionary wedge-politics on the part of our political elites, it seems to me that both language groups have essentially settled into an irritable and extremely miserly view of one another, each blaming the other for the failure of that original ideal. English is my first language, but I choose to live in French in Québec, in part because I know, as I think every thoughtful person does, that it isn’t really fair for English to be the international language. Reconciling these linguistic tensions, even within my own being, feels almost impossible to me. And so now I take grateful refuge in learning Esperanto.

I think my favourite part of the speech is at the end when Ivo says: “Ni fiere flirtigu, larĝe kaj alte, tre alte super la mondo tiun nian verdan standardon de la espero, la solan ne makulitan de homa sango.” It is such a beautiful thing to say and to think about. English grammar, as I understand it, will not allow you to quantify freedom – you are either free or you are not. But learning Esperanto somehow makes me feel more free, just as an individual person. It is like a gentle, solitary act of hope; a quiet, slightly absurd, but nonetheless defiant protest against a nihilistic age.

* Organizu "Hangout" (kunvenon) ĉe Google+ kun homoj, kiuj parolas Esperanton. Vi povas uzi ĉi tiun esperantlingvan "kunvidejon" iam ajn.

* Donacu ekzempleron de “The Universal Language” (La Universala Lingvo) DVD al via loka biblioteko aŭ al la lernejo de via(j) infano(j). Diru al ni la nomon de la biblioteko kaj ni donos al vi 50% rabaton. Kontaktu nin.

* Aŭskultu esperantlingvan muzikon.

* Traduku artikolojn el Wikipedia en via lingvo por la Esperanto Vikipedio.

* Lernu novan vorton ĉiutage kun "word of the day" (Vorto de la tago, angle).

* Invitu vian familion spekti The Universal Language (La Universalan Lingvon) kune, aŭ faru spektadon de la filmo kun via loka Esperanto-klubo. Lasu nin helpi vin! Kontaktu nin.

Kiel vi festas en 2012? Diru al ni, lasu komenton.

* Organize a Hangout on Google+ with people that speak Esperanto. You can use this existing Esperanto “kunvidejo” at any time.

* Donate a copy of “The Universal Language” DVD to your local library or your children’s school.  Tell us the name of the library and we’ll give you a 50% discount.  Contact us.

* Listen to music in Esperanto

* Translate some articles from Wikipedia for Esperanto Wikipedia.

* Learn a new word each day with “word of the day”.

* Invite your family to watch “The Universal Language” together or do screening of the film with your local Esperanto club.  Let us help you. Contact us.

How are you celebrating in 2012?  Share with us, leave a comment.

Intervjuo kun Tone, nia plej ŝatata esperanta repisto!  Multajn dankojn al la heroa Alexander Osintsev, kiu ebligis ĉi tiun.

Vi povas ankaŭ aŭskult la plena intervjuo:

Alexander Osintsev: Saluton, Tone!

Tone: Saluton, kara kaj saluton, karaj geaŭskultantoj.

AO: Kiel vi fartas nuntempe?

Tone: Bone, mi fartas bonege, kara. Ĉefe ĉar en Brazilo ĵus komenciĝis aŭtuno. Do, nova sezono, novaj revoj kaj novaj sentoj, ĉu ne?

AO: Karaj aŭskultantoj, la konato de Tone, kiu nomiĝas “La nova kanto” aperis en dokumenta filmo de usona reĝisoro Sam Green kaj ankaŭ pro tio, mi ŝatus hodiaŭ demandi kelkajn demandojn. Tone, kiel vi esperantiĝis?

Tone: Mia verdado, mia verdiĝo okazis tute hazarde. Mi loĝas en ŝtato San-Paŭlo kaj mia familio loĝas mil kilometrojn en alia ŝtato for de tie ĉi. Kaj post unu jaro da restado en San-Paŭlo, mi revenis al mia familia urbo, familia ŝtato, por promeni. Kaj kiam mi alvenis tien, en la unua tago mia fratino demandis al mi: “Tone, ĉi vi jam aŭdis paroli pri Esperanto?” Kaj mi diris: “Ne.” “Ha, estas lingvo kaj estus interese, se vi studus ĝin por ke ni korespondu uzante tiun lingvon.” Do, tiu estis la maniero, kiel Esperanto eniris mian vivon, la maniero kiel mi verdiĝis. Kiam mi recvenis al San-Paŭlo mi tuj serĉis lokon kaj komencis studi la lingvon. Tio okazis antaŭ 20 jaroj.

AO: Kaj kiel longve vi okupiĝas pri muziko?

Tone: Muziko estas hobio por mi. Muziko ne estas laboro, do pro tio mi nomas min muzikanto, ne muzikisto. Repo estas la stilo, kio allogis min en la komenco, ĉar mi sentis, ke tiu stilo, kiu devenas el hip-hopa kulturo havas la saman ideologion kiel la ideologio de kapoejro, kiu estas la sporto, kiun mi praktikas. Kaj iomete simila al ideologio de Esperanto ankaŭ.

AO: Ĉu vi kreas la muzikon memstare kaj sktibas la tekstojn ankaŭ mem?

Tone: Jes, jes, la tekstoj estas ĉiam pensitaj rekte en Esperanto kaj ĉiu estas faritaj de mi.

AO: Tone, “Nova kanto” estas bonega kanto. Kiel vi verkis ĝin? Ĉu tio okazis tre rapide aŭ vi bezonis multe da tempo por fari ĝin?

Tone: “Nova kanto” naskiĝis parto post parto. Tio, kiu influis min verki “Novan kanton”, estis iu poemo de Alexander Dambrauskas. Mi legis tiun poemon, parkeris ĝin kaj komencis kanti ĝin. Poste mi kreis mian parton laŭ la repa stilo. De tiu versaĵareto de Dambrauskas, mi faris nur la refrenon “Esperanto estas nova kanto, mia kaj via la lingvo internacia”. Poste mi kreis la unuan kaj la duan parton de “Nova kanto”. Do estis pro la poemo naskiĝis “Nova kanto”.

AO: Ĉu vi povus plenumi la parton de la kanto?

Tone: Kompreneble jes.

Mil okcent kvindek naŭ
Alvenis homo al la mondo kvazaŭ
Li estus sendita por tasko misiista
Altkvalita. Sur la tero infinita
Dekkvina de decembro estis la dato
Bjalistoko, pola urbeto, la kandidato
Por ricevi la stafeton. La lingvan profeton
Kiu ŝanĝus la mondon sen uzi bajoneton
Lazaro Ludoviko Zamenhof
Estis la nomo de la homo
kiu kreis idiomon por forigi lingvan fantomon.
Esperanto, estas nova kanto
Mia kaj via. La Lingvo Internacia.

Tio estas la unua parto de la kanto.

AO: Dankon, kara! Kara, via kanto aperis en la dokumenta filmo pri Esperanto, kiu estis farita de neesperantisto pri Esperanto-movado kaj pri ideoj de Esperanto. Kion vi persone opinias pri Esperanto-movado nuntempa?

Tone: Bone, kiam vi parolas pri Esperanto-movado, vi parolas pri agado, ĉu ne? Kiel ĉiuj, kiu parolas Esperanton scias, Esperanto iras de loko al loko per privataj agadoj. Mi pensas, ke Esperanto estas en la ĝusta pozicio, en la ĝusta loko, kie ĝi devas esti nuntempe. Danke al kelkaj komunik-rimedoj, ĉefe interreto, Esperanto tago post tago atingas lokojn antaŭe neatengitajn. Vi povas pere de interreto disvastigi laboron, disvastigi kurson, disvastigi ion ajn rilate al ĉiu kaj tiu interreto laŭ mi estis granda ilo por la disvastigado de la lingvo. Laŭ mi estas la natura funkciado, natura irado de la lingvo.

AO: Kion devas fari esperantistoj, sed ili tion ne faras, por ke Esperanto sukcesu?

Tone: Paroli, nur paroli. Se vi parolas la lingvon vi jam laboras favore al ĝi. Estas paroli. Se vi havas okazon, se havas eblon gvidi kurson, disdoni faldfoliojn kaj montri la lingvon al iu ajn, bonege. Sed se vi parolas la lingvon, vi jam helpas la lingvon. Sufiĉas ke vi parolu, renkontu kaj parolu, parolu, parolu, parolu.

AO: En julio en San-Paŭlo okazis la unua Esperanta Kinofestivalo dum Brazila Kongreso de Esperanto kaj vi partoprenis ĝin kaj dum la prezentado de la dokumenta filmo “La Universala Lingvo” vi havis la okazon rakonti al ĉiuj spektantoj kaj ĉeestantoj kiel aperis via kanto en la filmo. Ĉu vi povus rakonti tiun sekreton al niaj geaŭskultantoj?

Tone: Vere ne estis sekreto, ĉu ne? Kiam mi estis kontaktita pri la uzado de la muziko en la filmo, la afero vere surprizigis min. Kaj por mi estis vere agrable, ĉar kiam vi scias, ke ion, kion vi faras, estas utila, tio estas stimulo por ke vi daŭrigu la laboron, tion, kion vi faras. Laboro estas multe pli ol filmo; estis vere dokumeto por nia lingvo kaj dokumento de la lingvo ekde antaŭlonge ĝis nuntempe. Ĉar la kapablo de la faranto de la filmo kunigi iun aferon al la alia. Do, al la aŭskultantoj mi povas diri ke plezuro estis scii, ke ion simplan, kion vi faris, taŭgis por altigi la nivelon de io, kio jam estas altnivela. Fakte la laboro donis al la muziko iun novan korpon.

AO: Dankon, Tone, mi ŝatus deziri al vi inspiron pri kreado de pliaj Esperanto-muzikaĵoj, kiuj ĝojigos nin kaj eble aperos en aliaj Esperanto-filmoj.

Tone: Jes, jes, jes. Kompreneble. Inspiro venas ĉar la propra lingvo jam estas inspiro por ni. Estas nur kapti tiun esencon kaj baldaŭ, baldaŭ venos novaj kantoj.

Alex kaj Tone.

An interview with Tone, our favorite Esperanto rapper. Many thanks to the heroic efforts of Alexander Osintsev for making this happen.

You can also listen to the full interview in Esperanto:

Tone: Hello, and hello dear listeners!

AO: How are you nowadays?

Tone: I’m doing excellently. Autumn just began in Brazil. So, new season, new dreams, and new feelings, right?

AO: Dear listeners, Tone’s well-known song, which is called “Nova Kanto” (New Song) appeared in a documentary by American director Sam Green, and I’d like to ask several questions about that today. Tone, how did you first become interested in Esperanto?

Tone: I became an Esperantist totally randomly. I live in the state of São Paulo and my family lives a thousand kilometers away from here in another state. After one in São Paulo, I returned to my family’s city, family’s state, to wander. And when I arrived there, during the first day my sister asked me: “Tone, have you heard people talking about Esperanto?” And I said: “No.” “Ha, it’s a language, and it would be interesting if you studied it so we could communicate using that language.” So, that was the way in which Esperanto entered my life, the way in which I became an Esperantist. When I returned to São Paulo I immediately searched for a place to study the language. That happened 20 years ago.

AO: And how long have you been involved in music?

Tone: Music is a hobby for me. Music is not work, and because of that I call myself someone who makes music, not a professional musician. Rap is the style that attracted me in the beginning, because I felt that that style, which originated out of hip-hop culture, has the same ideology as the ideology of Capoeria, a sport that I practice. And somewhat similar to the ideology of Esperanto as well.

AO: Do you create the music yourself, and also write the lyrics yourself?

Tone: Yes, yes, the lyrics are always thought up directly in Esperanto and all created by me.

AO: Tone, “Nova Kanto” is an excellent song. How did you write it? Did that happen very quickly, or did you need a lot of time to do it?

Tone: “Nova Kanto” was born piece by piece. A poem by Alexander Dambrauskas influenced me to write “Nova Kanto.” I read that poem, memorized it, and began to sing it. Afterwords, I created my part in the rap style. From those few verses by Dambrauskas, I created only the refrain “Esperanto estas nova kanto, mia kaj via la lingvo internacia.” (Esperanto is a new song, mine and yours, the international language.) After that, I created the first and second parts of “Nova Kanto.” So it was because of the poem that “Nova Kanto” was born.

AO: Could you recite that part of the song?

Tone: Yes, of course.

Eighteen hundred fifty nine
Came a person to the world as if
He was sent for a missionary task
Of high quality. On the infinite earth
The fifteenth of December was the date
Białystok, a Polish town, the candidate
To receive the messenger. The language prophet
Who changed the world without using a bayonet
Ludwig Lazarus Zamenhof
Was the name of the person
Who created a tongue to dispel the language ghost
Esperanto is a new song
Mine and yours, the international language.

That is the first part of the song.

AO: Thank you! Your song appeared in a documentary about Esperanto, which was made by a non-Esperantist about the movement and about the ideals of Esperanto. What do you personally think about the Esperanto movement nowadays?

Tone: Well, when you speak about the Esperanto movement, you speak about action, right? As everyone who speaks Esperanto knows, Esperanto goes from place to place by means of private actions. I think that Esperanto is in the correct position, the correct location, where it should be to become relevant. Thanks to several communication methods, primarily the Internet, Esperanto day by day reaches locations never before reached. By means of the Internet you can disseminate work, disseminate courses, disseminate anything related to everyone, and the Internet, for me, is a great tool for spreading the language. For me that is the natural operation, the natural path of the language.

AO: What must Esperantists do, that they aren’t doing, for Esperanto to succeed?

Tone: Talk, just talk. If you speak the language you already work for it. It is speaking. If you have an opportunity, if you have the chance to guide a course, hand out flyers and show the language to anyone, excellent. But if you speak the language, you’re already helping it. It’s sufficient that you speak, meet others and speak, speak, speak.

AO: In July in São Paulo the first Esperanto Film Festival occurred during the Brazilian Congress of Esperanto, and you participated. During the presentation of the documentary “La Universala Lingvo” (The Universal Language) you had the chance to speak to the audience and participants about how your song appeared in the film. Could you tell that secret to our listeners?

Tone: It’s really not a secret, right? When I was contacted about the use of the music in the film, it really surprised me. And for me it was really nice, because when you know that something you made is useful, that’s a stimulus for you to continue the work that you do. The work is much more than a film; it’s really a documentary about our language and a documentary about the language from long ago to today. The ability of the filmmaker is to connect one thing to another. So, to the listeners I can say it’s a pleasure to know that something simple which you made is suitable to raise the level of something else that was already high quality. In fact, the film gave the music a new body.

AO: Thank you, Tone. I wish you inspiration for the creation of more Esperanto music, which will delight us and maybe appear in other Esperanto films.

Tone: Yes, yes, yes. Of course. Inspiration comes because the language itself is inspiration for us. It remains only to capture that essence, and soon, soon there will be new songs.

Alex and Tone.

Pasintsemajne, ni faris la finan spektadon de UTOPIA IN FOUR MOVEMENTS (Utopio en kvar movadoj) en Eskişehir (Eskiŝehir), Turkujo.  Por homoj, kiuj ne scias, UTOPIO estas "viva dokumenta filmo" kiun mi estas spektiginta ĉirkaŭ la mondo dum la pasintaj kelkaj jaroj.  Mi persone rakontas la filmon dum muzikgrupo samtempe ludas la filmmuzikon.  Ĝi devas esti viva spektaklo. 

La verko estas meditado pri espero kaj la estonteco, kaj enhavas kelkajn malsamajn rakontojn, inkluzive de unu pri Esperanto.  La verko estas aparta de The Universal Language (La universala lingvo), sed uzas iom da la sama enhavo.  Mi scias, ke tio estas iom konfuza.  Ĉiuokaze, ni premieris UTOPIOn ĉe la 2010 Sundance Filmfestivalo kaj ekde tiam estas vojaĝintaj tra la mondo spektiginatj ĝin.  Ni estis en Amsterdamo, Varsovio, Meksik-urbo, kaj multaj lokoj en Usono. 

Unu el la plej bonaj aferoj pri turnei kun la filmo estas ke esperantistoj el ĉie en la mondo venis por la spektadoj.  Miaj kolegoj por ĉi tiu projekto (kiuj ne scias multe pri Esperanto) ofte estas surprizitaj kaj ekscititaj vidi grandan grupon de esperantistoj aperi por la filmo.  Kaj ankaŭ la spektantaroj ĝojas.  Post la spektado, ni ofte ebligas unu el la esperantistoj diri kelkajn vortojn pri la lingvo, kaj ili ĉiam ricevas grandan aplaŭdon.

Post pli ol du jaroj da turneado kun UTOPIO, ŝajnas kiel bona tempo por fini la verkon, do la spektado en Turkujo pasintsemajne estis la fino.  UTOPIA IN FOUR MOVEMENTS estas oficiale finita.  Estis bonega sperto renkonti esperantistojn de ĉirkaŭ la mondo, kaj multegajn dankojn pro via subteno!

Last week, we did the final screening of UTOPIA IN FOUR MOVEMENTS in Eskisehir, Turkey. For people who don’t know, UTOPIA is a “live documentary” that I’ve been screening around the world for the past couple of years. I narrate the film in person while a live band performs the soundtrack—it can only be performed live.

The piece is a meditation on hope and the future and tells several different stories, one of which is about Esperanto. This piece is separate from The Universal Language, but uses some of the same material. I know, it’s a bit confusing. Anyway, we premiered UTOPIA at the 2010 Sundance Film Festival and have been traveling around the world screening it ever since. We’ve been to Amsterdam, Warsaw, Mexico City, and many places in the U.S.

One of the best parts about touring with the film is that Esperantist from all over the world have often turned out for the screenings. My colleagues on this project (who don’t know a lot about Esperanto) are often surprised and actually thrilled to see a big gang of Esperantists turn up for a show. And audiences are delighted too. After the screening, we often have one of the Esperantists say a few words about the language and they always get a big round of applause.

After more than two years of touring around with UTOPIA it feels like a good time to retire the piece, so the screening in Turkey last week was end. UTOPIA IN FOUR MOVEMENTS is officially retired. It’s been great meeting Esperantists from around the world, and a million thanks for your support.

Unu el miaj plej ŝatataj partoj de La Universala Lingvo rakontas pri esperanta monumento sur la Texel-insulo en Nederlando. Rompis mian koron, ke mi ne povis pli detale trakti la monumenton, sed kelkfoje kiam oni muntas filmon, oni devas tranĉi aferojn, kiujn oni vere ŝatas por ke la filmo harmoniu. Filmfaristoj nomas tion “mortigi siajn bebojn.”

Texel estas tre aminda eta insulo norde en la lando. Esperanto estis nekredeble populara tie dum la frua 20-a jarcento--proksimume 2.000 el la 8.000 insulaj enloĝantoj parolis la lingvon. Tio estis grandparte pro la laboro de du fratoj sur la insulo, Gijs kaj Johan Duinker. Ili posedis la lokan gazeton, la Texelse Courant, kaj esperantiĝis dum sia vojaĝo tra Eŭropo. Ili ankaŭ estis amatoraj filmfaristoj kaj faris bonegan filmeton pri la konstruado de la esperanta monumento sur Texel kaj aliaj aktivaĵoj de la lokaj esperantistoj. Vidu mem la nekredeblan animacion en la komenco!

Kiam mi estis faranta La Universalan Lingvon, mi dolore konsciiĝis, ke mi povintus fari tutan apartan filmon nur pri ĉi tiu monumento. La rakonto estas tiom interesa. Dum la dua mondmilito, la nazioj okupis Texel-n kaj fakte forfaligis la monumenton. Hitler nomis Esperanton “lingvo de judoj”, kaj do ajna memorigo de ĝi devis estis forigita. Malĝojige, la nazioj mortigis la Duinker-fratojn tiutempe.

Post la milito, la monumento estis rekonstruita. Kelkaj Texel-enloĝantoj fakte konservis la stelon kaj aliajn monumenterojn post ĝia detruo, por ke ili povu perfekte rekrei la tuton poste. Tamen, nuntempe neniu plu parolas Esperanton sur la insulo. Nur la monumento travivas. Turistoj plejparte trapasas ĝin, sed mi certas, ke de tempo al tempo, iu esploras por vidi kio estas tiu afero nomata Esperanto. Poste, mi ŝatas imagi ties scivoleman guglan serĉon kaj ties mirindecon eltrovi la fascinan rakonton pri Esperanto kaj tiu monumento.

One of my favorite sections from The Universal Language tells the story of an Esperanto monument on Texel island in the Netherlands. I was heartbroken not to go further into detail about the monument, but sometimes when you're editing you have cut things you really like in order to make the overall film work. Filmmakers refer to this as “killing your babies.”

Texel is a very lovely small island in the north part of the country. Esperanto was phenomenally popular there during the early 20th century––about 2,000 of the island’s 8,000 residents spoke the language. This was largely the work of two brothers on the island, Gijs and Johan Duinker. They owned the local newspaper, the Texelse Courant, and had picked up Esperanto while traveling through Europe. They were also amateur filmmakers and made a fantastic little movie about the construction of the Esperanto monument on Texel and other activities of the local Esperantists. Check out the unbelievable stop-motion animation at the beginning!

As I was making The Universal Language I was painfully aware that I could have made a whole separate movie just about this one monument. The story is so interesting. During WWII, the Nazis occupied Texel and actually tore the monument down. Hitler had called Esperanto “a language of Jews,” and so any sign of it had to be eradicated. Sadly, the Duinker brothers were both killed by the Nazis during this time.

After the war, the monument was rebuilt. Some Texel residents had actually saved the star and other pieces of the monument after it was torn down, so they were able to create an almost identical reconstruction. However, there’s no one left on Texel who speaks Esperanto today. Only the monument survives. Most tourists pass right by, but I’m sure from time to time someone looks up and wonders what this Esperanto thing is. Later, I like to imagine their curious google search and their amazement upon discovering the fantastic story of Esperanto and the Texel monument.

Mi havas kelkajn objektojn, kiujn mi vere ŝategas, kaj unu el ili estas mia ekzemplero de la Ruĝa Libro de Mao en Esperanto. Mi ne certas kial mi tiom ŝatas tiun libron - mi pensas, ke temas pri la fakto, ke ĝi estas tiom grava historia artefakto. Tiom multe da historio estas enmetita en ĉi tiun objekton. (Ĉu junuloj nuntempe eĉ scias kio estis la Ruĝa Libro?) Mia amiko (kaj kelkfoje esperanta tradukisto) Daniel Cuthbert sendis al mi la esperantan Ruĝan Libron antaŭ kelkaj jaroj - mi ne certas kie li trovis ĝin. Ĉiukaze, mi ekscitiĝis ricevi la libron, kaj lasas ĝin sur mia skribotablo ekde tiam. Mi iom necertas pri la historio de Esperanto en Ĉinio, sed ŝajne Mao estis kun esperantistoj dum lia longa marŝado en 1934, kaj Esperanto ĝuas pli altan reputacion en Ĉinio ekde tiam. Mi kelkfoje rigardas tiun libron kaj scivolas pri ĝiaj antaŭaj posedantoj. Kiom da homoj portis ĉi tiun eluzitan libron en sia poŝo dum la jaroj? Ĉu multaj tralegis ĝin kaj vere kredis, ke tio estis la respondo al la pra-demando, kiel oni povas plibonigi la mondon?

La ideoj de Mao ekde longa tempo jam disfalis en Ĉinio. Mi kredas, ke la Ruĝa Libro nun estas pli ofte vendata kiel kiĉa objekto al turistoj, anstataŭ ke oni legas ĝin serioze. Certe nuntempe estas eĉ humure pensante pri la Ruĝa Libro de Mao en Esperanto, sed ĉi tiaj objektoj ankoraŭ gravas. Ili estas vivantaj enkorpiĝoj de historio kaj tiel ili povas diri al ni multe pri la pasinteco kaj ankaŭ pri kiuj ni estas nuntempe.

I have a few objects that I really love, and one of them is my copy of Mao’s Red Book in Esperanto. I’m not sure why I’m so fond of the book – I think it has something to do with the fact that it’s such a striking historical artifact. There’s so much 20th Century history infused in this one object. (Do younger people today even know what the Red Book was?) My friend (and sometimes Esperanto translator) Daniel Cuthbert sent me the Esperanto Red Book a few years ago – I’m not sure where he found it. In any event, I was thrilled to get the book, and have kept it on my desk ever since. I’m a little sketchy on the history of Esperanto in China, but apparently there were Esperantists with Mao on his Long March back in 1934, and Esperanto has enjoyed an elevated status in China ever since. I sometimes look at the book and wonder about its previous owners. How many people carried this worn copy with them in a pocket over the years? Did many of them read through it and truly believe that this was the answer to the age-old question, how does one make the world a better place?

Mao’s ideas have long since fallen out of favor in China. I think these days the Red Book is sold more as a kitsch item to tourists than it is read seriously. Sure, today there’s something even humorous about Mao’s Red Book in Esperanto, but objects like this are still important. They are living embodiments of history and as such can tell us much about the past and also who we are today.

Esther Schor is a professor of English at Princeton University in New Jersey. She's the author of several well received books, including a biography of Emma Lazarus. I met Esther several years ago because of our mutual interest in Esperanto, and we've kept in touch as our respective projects have progressed. Like many people in the Esperanto world, I am eagerly awaiting her book, which does not yet have a publication date. This is a short interview I did with her recently about the project.

Esther Schor: The working title is “The Many Lives of Dr Esperanto,” and I’m telling the story of Esperanto by talking about the many things that Esperanto is. The first two chapters are about the origins of Esperanto, which begin with one guy sitting at a table in a house and dreaming it up and writing it up; so that’s Zamenhof.  And the second phase is about the early years of the movement, when he was really trying to move it from his desk into the world of human beings.  But he died in 1917 and it’s now 2012 and Esperanto is very much alive, as I hardly need to tell you, Sam. So my book alternates between historical narratives and telling the story of Esperantists whom I’ve met, from Hanoi to San Diego to Brazil to Poland to Turkey.

Sam Green: Where are you at in the writing process?

Esther Schor: Well, I have a draft of the whole book, with the exception of one or two little parts. It took a while to figure out how to organize this book, because I wanted to do a double book here; I wanted to write about my personal experience and I also wanted to write a rigorous and scholarly and documented history.  And it was a process of trying to figure out how these two phases of Esperanto – the present and the past – spoke to each other, and I think I got it. The next step is to try to make it seem like a seamless whole that I wrote in one afternoon.

Sam Green:  What’s one of the most surprising things you learned in your research?

Esther Schor: Well, the most remarkable part of my research was my trip to Brazil; I went to Bona Espero, which is an orphanage in rural Brazil. It was begun in the fifties by a group of Brazilian Esperantists, but it’s been run since the seventies by a couple – an Italian Esperantist and a German Esperantist, husband and wife – who left their upper middleclass lives in Torino, and took their two young sons with them to a true outpost, without paved roads, without electricity, without running water. 

What they did is extraordinary and they wanted to realize the vision of Zamenhof, which was to make a new world, where Esperantic values would be everybody’s daily bread.  And Bona Espero is still going and there is as continual flow of Esperantists - from Europe, Australia,  the United States – who go and work as volunteers.  They took me in for a few weeks, and I hung out with these beautiful children, who were quite remarkable. 

Sam Green: Hey, so is the book going to be published in Esperanto as well?

Esther Schor: That remains to be seen.  I hope so… I certainly hope so. It’s written for people who don’t know much about Esperanto, but I think Esperantists will have the pleasure that you get when you see a picture of your own kid in the weekly newspaper, you know; it’s sort of something of your own that’s been brought into the open and I think it’s sort of a thrill.

Sam Green: How have your views about Zamenhof changed as a result of your research?

Esther Schor: Well, I see Zamenhof really as a very spiritual man.  Not as a crazy and not as a quixotic individual, but as a man who had both feet firmly on the ground, but had strong spritiual convictions.  And he thought that Esperanto was going to be a language that would make for spiritual connections among people.  And this is the part of him that I don’t think I understood, partly because the history of his ethical program has been pretty much suppressed in the history of Esperanto.  It’s beginning to be spoken about and written about in the last ten years or so and there are a couple of websites about it. But that’s the part of the story that I find most touching. I’m a big fan… I think Zamenhof was truly one of the great nineteenth century imaginers.

Sam Green: Did you say “imaginers”?

Esther Schor: Yes, “imaginers.”

Sam Green: That’s great… I love that term. Alright, Starry, this is great… you’re such a good talker.

Esther Schor: Ah, I talk for a living, Sam.

Sam Green: Well, your students are lucky.

Esther Schor: I love Esperanto; I love talking about it.

Esther Schor estas profesoro de la angla ĉe Universitato Princeton en Nov-Ĵerzejo, Usono.  Ŝi estas aŭtoro de kelkaj laŭditaj libroj, inkluzive de biografio de Emma Lazarus.  Mi renkontis Esther-n antaŭ kelkaj jaroj pro nia komuna intereso pri Esperanto, kaj ni daŭre komunikas dum niaj respektivaj projektoj progresas.  Kiel multaj homoj en Esperantujo, mi ĝoje atendas ŝian libron, kiu ankoraŭ ne havas eldondaton.  Jen mallonga intervjuo kiun mi kaj ŝi faris lastatempe pri la projekto.

Esther Schor: La provizora titolo estas "La Multaj Vivoj de Doktoro Esperanto" kaj mi prezentas la rakonton de Esperanto pere de historietoj pri la multaj aferoj kiuj Esperanto estas.  La unuaj du ĉapitroj temas pri la originoj de Esperanto, kiuj komencas per ulo sidanta ĉe tablo en domo, revanta pri ĝi kaj verkanta ĝin.  Kaj la dua fazo temas pri la fruajjaroj de la movado, kiam li vere estis penanta movi ĝin de lia skribtablo en la mondon de homoj.  Sed li mortis en 1917 kaj nun estas 2012, kaj Esperanto daŭre vivegas, kion mi certe ne devas diri al vi, Sam.  Do, mia verko alternas inter historiaj rakontoj kaj rakontoj de Esperantistoj kiujn mi renkontis, el inter aliaj Hanojo, San-Diego, Brazilo, Pollando, Turkujo.

Sam Green: Kie en la verkprocedo vi nun estas?

Esther Schor: Nu, mi havas malneton de la tuta libro, krom unu aŭ du pecetoj.  Necesis sufiĉe da tempo por decidi kiel organizi ĉi tiun libron, ĉar mi volis verki duoblan libron, mi volis skribi kaj pri mia persona sperto kaj verki rigoran kaj akademian kaj dokumentitan historion. Kaj estis procedo ekscii kiel ĉi tiuj du fazoj de Esperanto - nuntempo kaj pasinteco - interrilatis, kaj mi pensas ke mi sukcesis. La sekvonta paŝo estas glatigi ĝin, por ke ĝi ŝajnas kvazaŭ senjunta tuto kiun mi verkis dum unu tagmezo.

Sam Green:  Kio estas unu el la plej interesaj aferoj, kiun vi lernis dum via esplorado?

Esther Schor: Nu, la plej rimarkinda parto de mia esplorado estis mia vojaĝo al Brazilo.  Mi iris al Bona Espero, kiu estas orfejo en kampara Brazilo.  Ĝi estis fondita en la 1950-aj jaroj de grupo de brazilaj esperantistoj, sed ekde la 1970-aj jaroj ĝi estas regata de itala esperantisto kaj germana esperantisto, geedzoj - kiuj lasis siajn burĝajn vivojn en Torino, kaj prenis siajn du junajn filojn kun ili al vera randejo, sen asfaltitaj stratoj, sen elektro, sen kranakvo.

Tio, kiun ili faris estas elstara, kaj ili volis efektivigi la vizion de Zamenhof, kiu estas krei novan mondon, kie esperantaj valoroj estus ĉies ĉiutaga pano.  Kaj Bona Espero ankoraŭ funkcias kaj daŭre venas esperantistoj - de eŭropo, Aŭstralio, Usono - kiuj iras por labori kiel volontuloj.  Ili gastigis min dum kelkaj semajnoj, kaj mi amuziĝis kun tiuj belaj infanoj, kiu estis tre rimarkindaj.

Sam Green: Hej, do ĉu la libro estos eldonita ankaŭ en Esperanto?

Esther Schor: Ni vidos.  Mi esperas ke jes.  Mi certe esperas ke jes. Ĝi estis verkita por homoj, kiuj ne scias multe pri Esperanto, sed mi pensas ke esperantistoj spertos la plezuron, kiun oni havas kiam oni vidas bildon de propra infano en la ĉiusemajna gazeto, do, estas kvazaŭ io propra kiu estis videbligita, kaj mi pensas ke tio estas iom ekscita.

Sam Green: Kiel viaj ideoj pri Zamenjof ŝanĝiĝis rezulte de via esplorado?

Esther Schor: Nu, mi vidas Zamenhof-on kiel tre spirita viro.  Ne tiom freneza, ne donkiĥotulo, sed viro kiu havas ambaŭ piedojn forte sur la tero, sed fortajn spiritajn kredojn.  Kaj li pensis ke Esperanto iĝus lingvo kiu kreus spiritajn konektojn inter homoj.  Kaj ĉi tiun parton de li mi pensas ke mi ne komprenis, parte ĉar la historio de lia etika programo estis plejparte subpremita en la historio de Esperanto.  Oni komencas paroli kaj verki pri ĝi dum la lastaj dek jaroj, pli-malpli, kaj ekzistas kelkaj retpaĝoj pri ĝi.  Sed tio estas la parto de la rakonto kiu estas plej kortuŝa laŭ mi.  Mi estas fervorulo.  Mi pensas ke Zamenhof vere estis unu el la grandaj imagantoj de la deknaŭa jarcento.

Sam Green: Ĉu vi diris "imagantoj?"

Esther Schor: Jes, "imagantoj."

Sam Green: Bonege.  Mi amas tiun vorton.  Okej, Starry, tio ĉi
bonegas.  Vi tre bone paroladas.

Esther Schor:  Ah, mia laboro estas paroladi, Sam.

Sam Green: Nu, viaj studentoj estas bonŝancaj.

Esther Schor: Mi amas Esperanton.  Mi amas paroli pri ĝi.

Vi ne gajnis?  Ne gravas. Vi ricevos 25%-rabaton de la DVD "La Universala Lingvo."  Ekhavu vian propran ekzempleron de la DVD "La Universala Lingvo" por nur US$15 (normala prezo $20).  Klaku ĉi tie. 

Didn't win? Don't worry. You still receive a 25% discount for "The Universal Language" DVD. get your own copy of “The Universal Language DVD” for only  $ 15  (regular price $ 20).  Click here.

Dum mia esplorado por La Universala Lingvo, unu el la plej mojosaj esperantaj aferoj, kiujn mi trovis estis arta projekto nomata La Loko. Tio estis elpensita de dana/franca artista teamo, Daniel Salomon kaj Olof Olsson. Salomon kaj Olsson ofte kreis spritajn spektaklojn uzante Esperanton por subtile komenti pri globalismo kaj la potenco en la mondo nuntempe. La Loko provis registri esperantan futbalan teamon por la Monda Pokalo, ili malfermis esperantan rapidmanĝan restoracion, filmis sapoperon en Esperanto, kaj okazigis gazetaran konferencon en Tajlando pri Esperanto, inter aliaj "spektakloj".

I had a good time a while ago hanging out with both Salomon and Olsson at a castle in Germany where they were doing an arts residency, and I know that they are both quite fond of Esperanto. They both speak it well. What really resonated with me about Olsson and Salomon’s work is that it’s both very funny – in a dry and slightly sarcastic manner – but it's also keenly intelligent. By combining Esperanto with some of the forms and expressions of mass capitalist culture (the soap opera, fast food, etc) and noticing the awkwardness between the two, La Loko says interesting things about the space and meaning for idealism in the world today. Salomon especially saw La Loko as a project about the saturation of marketing and advertising and the key role of images in contemporary society.

Mi multe ĝuis mian tempon kun Salomon kaj Olsson ĉe kastelo en Germanio kie ili studis arton, kaj mi scias ke ili tre ŝatas Esperanton. Ili ambaŭ bone parolas ĝin. Pri la laboro de Olsson kaj Salomon, plej reeĥis al mi, ke ĝi estas tre komika - en seka kaj sarkasma maniero - sed vigle inteligenta. Kombinante Esperanton kun kelkaj el la formoj kaj esprimoj de amasa kapitalisma kulturo (la sapopero, rapidmanĝo ktp) kaj rimarkante la malkongruecon inter la du, La Loko diras interesajn aferojn pri la loko kaj signifo por idealismo en la mondo nuntempe. Salomon speciale vidis La Lokon kiel projekton pri la satigo de merkatado kaj reklamado kaj la ŝlosila rolo de bildoj en la moderna socio.

Salomon and Olsson ended their collaboration as La Loko a few years ago, but both continue to do interesting work. Salomon has a fascinating new project called Sennacia Banko -  he has actually created a currency for the world (the Monoj!) and travels around with a mobile bank branch exchanging money for his wonderful looking notes. As with La Loko, this new project is interesting in that one doesn’t quite know to make of it – is this serious? Or some kind of weird performance? Or perhaps just a scheme for Salomon to make a lot of money selling banknotes that have no real value?

Salomon kaj Olsson finis sian kunlaboron de La Loko antaŭ kelkaj jaroj, sed ambaŭ plulaboradas pri interesaj projektoj. Salomon havas fascinan novan projekton nomata Sennacia Banko - li fakte kreis valuton por la mondo (la Monoj!) kaj ĉirkaŭvojaĝas per mobila bankfilio interŝanĝante monon por siaj mirind-aspektaj monbiletoj. Same kiel per La Loko, ĉi tiu nova projekto estas interesa en tio, ke oni ne scias kion pensi pri ĝi - ĉu ĝi estas serioza? Aŭ ia stranga spektaklo? Aŭ eble simple skemo, per kiu Salomon povas enspezegi monon vendante senvalorajn monbiletojn?

I am definitely interested by that ambiguity, but I do think that with this project as well there are serious ideas and questions at its core – questions about money and value, the international system of currency exchange, and even Esperanto history (Salomon’s project is riffing off a an early Esperanto currency called the Spesmilo). As I mentioned, Salomon’s bank notes themselves are wonderful looking – he had them made by an Asian company that makes currency – and they feel very “real.” So keep an eye out for the Sennacia Banko, coming soon to a street-corner near you!

Mi certe interesiĝas pri tiu multsenceco, sed mi kredas, ke ĉi tiu projekto ankaŭ kerne havas seriozajn ideojn kaj demandojn - pri mono kaj valoro, la internacia sistemo de valut-interŝanĝo, kaj eĉ la historio de Esperanto (lia projekto inspiriĝis de frua esperanta valuto nomata Spesmilo). Kiel mi menciis, la monbiletoj de Salomon belege aspektas - azia monfirmao kreis ilin por li - kaj ili sentiĝas tre "veraj". Do, antaŭĝoju la Sennacian Bankon, baldaŭ ĉe strat-angulo apud vi!

***

Here's an interesting post on money and Esperanto that Chuck Smith wrote on his blog Transparent Language.
 

We reached 1000 fans on our Facebook Page. Thanks!  We want to celebrate by giving 25% discount of the DVD to the first 25 buyers. Hurry up and get your own copy of “The Universal Language DVD” for only  $ 15  (regular price $ 20).  To get your 25% code please enter your name and email below

Mi unue renkontis Leo Sakaguchi dum la 2008 Universala Kongreso enRoterdamo. Fascinis min, ke Leo estas denaskulo. Ni intervjuis lin prilia fono kaj spertoj kaj tiam ankaŭ filmis lin kiel DĴ-n ĉe dancfesto poste. Leo aperas en La Universala Lingvo ludante la kanton Nova Kantode Tone. Li estas tiom mojosa!

Saluton,
skribas Leo Sakaguchi. Mi ege sxatas la finon de la dokumentajxo, kiu estis filmita dum la Universala Kongreso en Roterdamo kaj kie mi la unuan fojon dancigis samtempe kelkcent (mal-)junajn esperantistoj kiel diskjxokeisto. Tio estis grandega plezuro por mi! Kial? Cxar mi sxategas etosplenajn renkontigxojn kun multaj esperantistoj. Mi nur komencis partopreni en kongresoj ekde mia 15-a jar-agxo, kvankam mi estas denaska esperantisto. Denove, kial? Miaj gepatroj ne volis devigi min partopreni en iuj arangxoj aux kongresoj por povi tion mem decidi libere, kaj tiel en certa agxo mi mem decidis POR la kongresoj.

Mi havas fraton kiu male decidis, do estas denaskulo sed ne partoprenas en la movado. Ofte homoj demandas min kiel gramatike ion ajn esprimi en Esperanto, sed en multaj kazoj mi ne scias la gxustan respondon cxar ankaux denaskuloj kompreneble eraras kaj specife ne konas la gramatikajn kialojn por certaj aferoj, cxar ili ja neniam lernis la lingvon surpapere. Tiuj eraroj estas kauzitaj de la lingvo de la gepatroj, sed ankaux kreo de foje propraj kombinajxoj en Esperanto de iuj aliaj miaj gepatraj lingvoj kiujn mi parolas.

Leo Sakaguchi writing. I really like the end of the documentary, which was filmed during the Universala Kongreso in Rotterdam and where I first got a few dozen old and young. Esperanto speakers up on the dance floor as a DJ. That was a great pleasure for me! Why? Because I love Esperanto meetings with lots of people in a lively atmosphere. I only started participating in Esperanto congresses when I was 15, even though I'm a native speaker. Again, why? My parents didn't want to force me to take part in any meetings or congresses, so I could make up my own mind, and that's how I decided for myself to attend them.

I have a brother who decided not to attend, so he is another native speaker, but yet does not take part in the movement. People often ask me the proper grammar for saying something in Esperanto, but many times I don't know the right answer, because native speakers also make mistakes, of course. Specifically, we often don't know the grammar rules, because we never needed to learn the language on paper. Those errors are introduced into my language by my parents, but also by occasionally creating our own words in Esperanto from one of my other native languages.

Ni filmis ĉi tiujn portretojn dum la UK en Jokohamo (2007) kiel parto
de nia dokumentfilmo La Universala Lingvo. Nun la filmo estas
finfarita, kaj disvastiĝas tra la mondo, ni vere ŝatus danki ĉiujn per
senpaga DVD. La problemo estas, ke mi iam perdis la paperon, kiu havis
ĉiujn nomojn kaj adresojn. Ho ve! Do, ni estus ege dankemaj
por ajna helpo rilate al kiu estas kiu. Ni esperas, ke vi eble konas
iun, aŭ eble kelkaj homoj en ĉi tiu filmo kaj helpus al ni konektiĝi.
Bonvolu kontroli, kaj se vi konas iun, bonvolu lasi komenton ĉi tie.
Vi ankaŭ povus peti, ke tiu persono kontaktu nin. Antaŭdankegon pro
via helpo, kaj ni esperas, ke vi ĝuos la filmon.

Help!

We filmed these portraits at the 2007 World Esperanto Congress in Yokohama as part of our documentary The Universal Language. Now that the film is finished and getting out into the world, we’d really like to say thanks to all these folks by sending each a DVD. The problem is that at some point I lost the piece of paper where I wrote down everyone’s name and address. So we would be extremely grateful for any help in figuring out who’s who. We are hoping that you might know someone, or maybe even several people, in this video and be able to help us get in touch. Please take a look, and if you recognize anyone, leave a comment below. You can also ask that person to contact us. Many thanks, in advance, for your help, and we hope you enjoy the video.

Mi amas ĉi tiun foton kaj multe provis integrigi ĝin en mian dokumentfilmon La Universala Lingvo. Sed mi neniam sukcesis trovi ĝustan lokon por ĝi, kaj bedaŭrinde, mi devis fortranĉi ĝin. La foto venis de la fantastika Esperanto-muzeo en Vieno, kiu estas parto de la Aŭstra Nacia Biblioteko. Ial, mi trovas ĝin fascina kiam homoj uzas siajn korpojn por formi vortojn. Mi ne certas kial ekzakte, sed mi ĉiam konservas tiajn fotojn kiam mi trovas ilin.

I don’t know any of the circumstances around this great photo of the women spelling E-S-P-E-R-A-N-T-O. The Esperanto Museum didn’t have any info. What kind of march is this? And where was the photo taken? I was hoping that by posting this, maybe someone would know the story around the photo and could share it. I wonder who these women are? It looks like the late 1970s or early 1980s based on the fashion. I’m also struck by how cool they all look! In most photos from that era, people usually look kind of dorky. But these ladies look great and very stylish! I especially like how the woman in the very middle of the word – the “R” – is the one who looks deeply into the camera. My only complaint: for some reason, the damn photographer cut off half of the “O” on the far right. Otherwise, it would have been perfect!

Mi ne scias la cirkonstancaron ĉirkaŭ ĉi tiu bonega foto de la virinoj literumante la vorton E-S-P-E-R-A-N-T-O. La Esperanto-muzeo ne havis informojn. Kia marŝado ĝi estas? Kaj kie ĝi estis fotita? Mi esperas per ĉi tiu enskribo, ke eble iu konas la historion de la foto kaj povas rakonti tion al ni. Mi scivolas kiuj estas tiuj virinoj. Aspektas kiel la malfruaj 70-aj aŭ fruaj 80-aj jaroj laŭ la modo. Mi ankaŭ estas imponita kiom mojosaj ili aspektas! En plej multaj fotoj de tiu erao, homoj aspektas iom malmojosaj. Sed ĉi tiuj virinoj aspektas bonege kaj tre modaj! Mi speciale ŝatas kiel la virino en la vera mezo de la vorto - la "R" - estas tiu, kiu rigardas rekte en la fotilon. Mia sola plendo: ial, la damna fotografisto tranĉis duonon de la "O" dekstre. Alikaze, ĝi estus perfekta!

Last month, Chuck Smith organized a screening of The Universal Language in Berlin. It was the German premier of my documentary film about Esperanto. Because I wasn’t going to be there at the event, Chuck asked me to write an introduction that he could read before the film screened. I was busy that day and didn’t have a lot of time, so I just dashed something off. I’m probably like most people in that when I don’t think too much about what I’m saying or writing, sometimes a surprisingly sincere sentiment will come out. In this case, I wrote: “I’m not an Esperanto speaker, but I greatly admire the Esperanto movement and am honored and thrilled to have this association. For more than 100 years, Esperanto speakers have been trying to make the world a better place, and I have tremendous respect their hopefulness, pragmatism, patience, and fondness for people.” I hadn’t quite thought of it in those straightforward terms before, but it really is a true feeling for me; this was my primary impulse in making The Universal Language and continues to inspire my efforts to get the film out there. This blog is part of that effort, and I hope you’ll enjoy it. I’ll be posting news and photos and thoughts here every week or so, and hopefully we’ll also have guest contributors from time to time. Amike!